Тарихий обидаларни сайёҳларга сотган шотландиялик фирибгар
Шотландиялик фирибгар Артур Фергюсон қимматбаҳо картиналар ёки олмослар эмас, дунёга машҳур меъморий ёдгорликларни сотиш билан шуғулланган. Унинг актёрлик қобилияти бор эди ва бундан фойдаланишни яхши биларди. Артур Лондон кўчаларида бадавлат америкалик сайёҳларни пойлаб турар, ўзини юқори мартабали давлат амалдори сифатида таништириб, фитначиларга хос эгилганча, уларга фойдали битимлар таклиф қиларди.
Ёшлигида Артур Фергюсон актёр бўлишни орзу қилган. Лекин Лондон театрларининг ҳеч бири уни қабул қилмаган. Шунда у ўзининг актёрлик маҳоратини жиноий дунёда қўллашга қарор қилди. Лондондаги Трафалгар майдонида сайр қилар экан, у яхши кийинган америкалик жуфтликка эътибор берди. Сайёҳлар Нельсон устунини завқ билан томоша қилаётган пайтда у ўзини ҳукумат агенти сифатида таништириб, улар билан суҳбатга киришарди.
Бир куни у ноёб тарихий ашёни қисмларга ажратиб, АҚШга етказиб бериш хизмати америкаликлар учун 6 000 фунт стерлингга тушиши мумкинлигини таъкидлаб, харид қилишни таклиф қилди. Фирибгарнинг сўзларига кўра, ўша пайтда молиявий қийинчиликларга дуч келган Британия давлати ўз қарзларини тўлаш учун яширинча мамлакатдаги осори-атиқаларни сотишга мажбур бўлган экан. Фергюсон ҳатто маданий мерос объектларини сотиб олиш ёки ижарага олиш мумкин эканлигини ҳам қўшиб қўйди. Бироқ Нельсон каби устунга қўйилган бундай нархдан алаҳсираб, харидор дарҳол таклифга рози бўлиб, унга чек ёзиб берди.
Муваффақиятли битимдан илҳомланган Фергюсон Букингем саройини икки марта, Вестминстер аббатлигидаги бир нечта оилавий ер мулкларини, Тауэр минораси ва Вестминстер саройидаги баландлиги 96 метрлик “Биг-Бен соати”ни ҳам сотишга муваффақ бўлди. У жуда эҳтиёткор бўлар, харидорга бирваракайига белгиланган маблағнинг ҳаммасини эмас, балки ёдгорлик етказиб берилгандан кейин қолган қисмини тўлаш имконияти борлигини айтиб, бўнак сифатида тўловнинг бир қисминигина олган. Полиция уни қидираётганини билгач, Фергюсон дарҳол АҚШга йўл олди.
АҚШда ҳам у вақтини бекор ўтказмади. Дарҳол Америка ёдгорликларини пуллай бошлади. Масалан, Оқ уйни 99 йилга 100 000 долларга “ижарага берди”. Аммо австралиялик миллионерга Озодлик ҳайкалини сотмоқчи бўлганида қўлга олинди.
АҚШ қонунларига кўра, у умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилиниши керак эди. Лекин бир “қилиғи” уни бундай жазодан сақлаб қолди. Кунларнинг бирида у бор пулини фермаси ёниб кетган техаслик бева аёлга берди. У аёлга ўзини Гонконг шаҳзодаси деб таништирган экан. Ушбу иши туфайли у атиги беш йилга қамалди.
Суд жараёнида Фергюсон инсон аҳмоқлигининг чегараларини ўрганганини тан олди. Озодликка чиққанидан кейин у бошқа ҳеч нарса сотмади.
Б.Муҳаммадиева тайёрлади.
