Avstraliya: Geografik joylashuvi, tarixi, aholisi, davlat tuzumi, tabiiy boyliklari va qiziqarli ma’lumotlar
Avstraliya - Janubiy yarimsharda joylashgan, o‘zining betakror tabiati, boy hayvonot dunyosi va yuqori darajada rivojlangan iqtisodiyoti bilan ajralib turadigan davlat.
U Avstraliya qit’asini, Tasmaniya oroli va Tinch hamda Hind okeanlaridagi bir qator mayda orollarni qamrab oladi. Mamlakat maydoni qariyb 7,7 million kvadrat kilometr bo‘lib, hududi jihatidan dunyoda oltinchi o‘rinda turadi.
Avstraliya g‘arb va janubda Hind okeani, sharqda Tinch okeani bilan o‘ralgan. Mamlakatning shimolida Indoneziya, Sharqiy Timor va Papua — Yangi Gvineyaga yaqin hududlar joylashgan. Avstraliyaning sharqiy sohillari bo‘ylab Buyuk To‘siq rifi cho‘zilgan bo‘lib, u dunyodagi eng mashhur tabiiy majmualardan biri hisoblanadi.
Poytaxti — Kanberra shahri. Eng yirik shaharlari qatoriga Sidney, Melburn, Brisben, Pert va Adelaida kiradi.
Avstraliya hududida aborigen xalqlar o‘n minglab yillar davomida yashab kelgan. Yevropaliklardan qit’aga ilk bor XVI–XVII asrlarda dengizchilar yetib kelgan bo‘lsa, XVIII asr oxirida Britaniyaning doimiy mustamlakasi tashkil etildi.
1901 yilda Avstraliya mustamlaka hududlarining federatsiyaga birlashishi natijasida Avstraliya Ittifoqi tashkil topdi. Keyinchalik mamlakat mustaqil davlat sifatida rivojlanib, Buyuk Britaniya bilan tarixiy aloqalarini saqlab qolgan holda o‘zining siyosiy va iqtisodiy tizimini mustahkamladi.
Avstraliyada 27 millionga yaqin kishi istiqomat qiladi. Aholining asosiy qismi mamlakatning sharqiy va janubi-sharqiy sohillaridagi shaharlarda yashaydi.
Avstraliya — federativ davlat va konstitutsiyaviy monarxiya. Mamlakat oltita shtat va bir nechta hududdan tashkil topgan. Davlat rahbari — monarx, uning Avstraliyadagi vakili general-gubernator hisoblanadi. Hukumatga bosh vazir rahbarlik qiladi.
Ingliz tili amalda mamlakatning asosiy tili hisoblanadi. Avstraliya jamiyati ko‘p millatli bo‘lib, dunyoning turli mamlakatlaridan ko‘chib kelgan aholi muhim o‘rin tutadi.
Avstraliya tabiiy resurslarga nihoyatda boy. Mamlakatda temir rudasi, ko‘mir, oltin, uran, tabiiy gaz va boshqa foydali qazilmalarning katta zaxiralari mavjud. Shu sababli tog‘-kon sanoati milliy iqtisodiyotning muhim tarmoqlaridan biri hisoblanadi.
Avstraliya tabiati ham o‘ziga xos. Kenguru, koala, vombat, o‘rdakburun kabi hayvonlarning ko‘pchiligi boshqa qit’alarda tabiiy holda uchramaydi. Mamlakatda tropik o‘rmonlardan tortib, keng cho‘llar va tog‘li hududlargacha bo‘lgan turli tabiiy zonalar mavjud.
Avstraliya — dunyodagi yuqori daromadli va rivojlangan iqtisodiyotlardan biri. Tog‘-kon sanoati, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish, moliya, ta’lim, turizm va axborot texnologiyalari mamlakat iqtisodiyotida katta ahamiyatga ega.
Temir rudasi va ko‘mir eksporti Avstraliya tashqi savdosining muhim qismini tashkil etadi. Shuningdek, mamlakat jahon bozoriga oltin, tabiiy gaz, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari va boshqa tovarlarni yetkazib beradi.
Avstraliya xalqaro munosabatlarda faol ishtirok etadi. Mamlakat AQSh, Yangi Zelandiya, Yaponiya, Hindiston va Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari bilan yaqin siyosiy, iqtisodiy va xavfsizlik aloqalariga ega.
Avstraliya BMT, Jahon savdo tashkiloti, G20 va boshqa xalqaro tashkilotlar faoliyatida ishtirok etadi. Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlik masalalari mamlakat tashqi siyosatining muhim yo‘nalishlaridan sanaladi.
O‘zbekiston va Avstraliya o‘rtasida diplomatik munosabatlar 1992 yilda o‘rnatilgan. Ikki davlat o‘rtasida siyosiy muloqot, savdo-iqtisodiy hamkorlik, ta’lim, madaniyat va boshqa sohalarda aloqalar rivojlanib bormoqda.
Avstraliyaning ilg‘or ta’lim tizimi, qishloq xo‘jaligi texnologiyalari, tog‘-kon sanoati va zamonaviy boshqaruv tajribasi O‘zbekiston uchun amaliy qiziqish uyg‘otadi. Ikki mamlakat o‘rtasida talabalar almashinuvi va ta’limiy hamkorlik uchun ham imkoniyatlar mavjud.
Avstraliya dunyodagi eng kichik qit’a va eng katta orol sifatida ham ta’riflanadi. Mamlakat hududining katta qismi quruq va kam aholi yashaydigan mintaqalardan iborat. Avstraliya qirg‘oqlari yaqinida joylashgan Buyuk To‘siq rifi esa dunyodagi eng yirik marjon riflari tizimidir.
Avstraliya o‘zining keng hududi, betakror tabiati, ko‘p millatli jamiyati va rivojlangan iqtisodiyoti bilan jahon mamlakatlari orasida alohida o‘rin egallaydi.
***
Ushbu ma’lumot taniqli jurnalist va olim, tarjimon va dramaturg Laziz Rahmatovning "Dunyo mamlakatlari" kitobidan olindi. Ushbu kitob ko‘pchilikni qiziqtirgan, doimiy ravishda kerak bo‘ladigan manbalar qomusidir.
Kitobda dunyo mamlakatlarining tarixi, aholisi, geografik joylashuvi, tabiati, ichki va tashqi siyosati, iqtisodiyoti, O‘zbekiston bilan munosabatlari va boshqa kerakli ma’lumotlar berilgan. Jami 238 ta mamlakat haqida eng sara va so‘nggi ma’lumotlar jamlangan.
