Меҳнат ва кадрлар сиёсати: тараққиётга хизмат қилаётган ислоҳотлар

Мустақиллик, бу нафақат давлатнинг сиёсий ва иқтисодий эркинлиги, балки инсон қадри, унинг меҳнати, қобилияти ва салоҳиятига янгича муносабатни қарор топтириш даври ҳамдир. Ўзбекистон мустақилликка эришган дастлабки кунларданоқ аҳолини иш билан таъминлаш, меҳнат бозорини шакллантириш, замонавий билим ва кўникмаларга эга кадрларни тайёрлаш ҳамда уларни муносиб лавозимларга танлаш масалаларига давлат сиёсати даражасида эътибор қаратиб келмоқда. Шу нуқтаи назардан, Мустақиллик - инсон қадри, унинг меҳнати ва салоҳиятига янгича муносабат демакдир.

Мустақилликнинг 35 йиллик байрами арафасида босиб ўтган йўлимизга назар ташласак, мамлакатимиз ҳаётининг деярли барча соҳаларида катта ўзгаришлар юз берганига гувоҳ бўламиз. Бу ўзгаришларнинг энг муҳим жиҳатларидан бири - инсонга бўлган муносабатнинг ўзгарганидир. Зеро, инсон меҳнат қилса, оиласи фаровон бўлади. Оила фаровон бўлса, маҳалла обод бўлади. Маҳаллалар обод бўлса, жамият тараққий этади. Шу маънода аҳолини иш билан таъминлаш, муносиб меҳнат шароитларини яратиш, ёшларга касб ўргатиш ва билимли кадрларни тайёрлаш ҳар қандай давлат учун муҳим вазифадир.

Ўзбекистон мустақилликка эришган дастлабки йилларда олдида жуда катта вазифалар турган эди. Иқтисодиётни янги шароитга мослаштириш, янги корхоналар ташкил этиш, тадбиркорликни ривожлантириш билан бирга, энг муҳими, аҳолини иш билан таъминлаш зарур эди.

Шу йилларда меҳнат муносабатларининг ҳуқуқий асослари яратилди, иш билан таъминлаш тизими шакллантирилди. Ёшларни касбга ўргатиш, ишсиз фуқароларни қайта тайёрлаш, янги касбларни эгаллашга кўмаклашишга эътибор кучайтирилди.

Бугун эса меҳнат бозорига бўлган қараш янада ўзгарди. Энди гап фақат инсонга иш топиб бериш ҳақида эмас, балки у ўз қобилиятини намоён қилиши, яхши даромад топиши, ўз касбининг устаси бўлиши ва меҳнати билан жамиятга фойда келтириши учун шароит яратишдан иборат.

Айниқса, сўнгги йилларда бандлик сиёсатининг мазмуни янада кенгайди. Янги иш ўринларини ташкил этиш билан бирга, ўзини ўзи банд қилиш, касаначилик, оилавий тадбиркорлик, ҳунармандчилик ва хизмат кўрсатиш орқали даромад топиш имкониятлари кенгайди. Бу эса меҳнат бозорида фаолликни ошириш, аҳолининг турли қатламларини иқтисодий ҳаётга жалб этиш ва оилалар фаровонлигини юксалтиришга хизмат қилмоқда.

Кадрлар масаласи эса бу жараённинг иккинчи, аммо ундан кам бўлмаган муҳим томонидир. Зеро, ҳар қандай ислоҳотнинг натижаси, аввало, уни амалга оширадиган инсонларга боғлиқ. Замонавий давлат бошқаруви тизимида билимли, ташаббускор, масъулиятли ва халқ билан ишлай оладиган кадрларга эҳтиёж тобора ортиб бормоқда. Мустақиллик йилларида кадрларни танлаш ва жой-жойига қўйиш тизими ҳам босқичма-босқич такомиллашди. Илгари асосан тажриба ва маъмурий ёндашув устувор бўлган бўлса, бугун лавозимга номзоднинг билими, касбий компетенцияси, ишчанлик қобилияти, ташаббускорлиги ва замонавий бошқарув кўникмаларига катта аҳамият берилмоқда. Очиқ танловлар, малака талаблари ва шаффоф баҳолаш механизмларининг жорий этилиши кадрлар сиёсатида янги даврни бошлаб берди.

Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ривожланиши, хизмат кўрсатиш соҳасининг кенгайиши, оилавий тадбиркорлик, касаначилик ва ўзини ўзи банд қилиш имкониятларининг ортиши минглаб инсонларга янги даромад манбаларини яратиш имконини бермоқда.

Айниқса, ёшлар учун имкониятлар кенгайиб бораётгани қувонарли. Бугун ёшлар фақат диплом олиш билан чекланиб қолмасдан, янги касбларни ўрганиши, ахборот технологияларини ўзлаштириши, тадбиркорлик билан шуғулланиши ва ўз ғоясини амалга ошириши мумкин.

Кадр - тараққиётнинг асосий кучи

Меҳнат сиёсати билан бир қаторда кадрлар масаласи ҳам алоҳида аҳамиятга эга. Чунки ҳар қандай ислоҳотни амалга оширадиган ҳам, унинг натижасини таъминлайдиган ҳам инсоннинг ўзи.

Айниқса, давлат бошқарувида ишлайдиган ходимнинг билимли, ҳалол, ташаббускор ва масъулиятли бўлиши жуда муҳим. Чунки давлат хизматчиси - давлат билан фуқаро ўртасидаги асосий боғловчи бўғинлардан биридир.

Шунинг учун бугун кадрларни танлашда янги ёндашув шаклланмоқда. Лавозимга номзоднинг таниш-билиши ёки қаерда ишлаганидан кўра, унинг билими, қобилияти, тажрибаси ва натижа кўрсата олишига кўпроқ эътибор берилмоқда.

Очиқ танловлар, замонавий баҳолаш усуллари ва касбий талабларнинг кучайтирилиши кадрлар сиёсатида муҳим ўзгаришларни юзага келтирмоқда. Бунда асосий мақсад битта: муносиб инсонни муносиб лавозимга қўйиш. Бу тамойил дунёда ўзини оқлаган.

Масалан, Сингапур тажрибасига назар ташласак, мамлакат тараққиётида билимли ва профессионал кадрлар муҳим ўрин тутганини кўрамиз. Давлат хизматида инсоннинг қобилияти, билими ва иш натижасига катта аҳамият берилади.

Германияда эса ёшларни касбга тайёрлашда таълим ва ишлаб чиқариш бир-бири билан яқин ҳамкорлик қилади. Ёшлар ўқиш билан бирга амалиётда ҳам тажриба орттиради. Бу уларнинг ишга тайёр мутахассис бўлиб етишишига ёрдам беради.

Жанубий Корея тажрибаси ҳам эътиборга лойиқ. Бу мамлакат қисқа вақт ичида иқтисодий жиҳатдан юксалишида таълим, билим ва малакали кадрларга катта эътибор қаратди.

Бугун давлат фуқаролик хизматида меритократия, очиқлик ва профессионаллик тамойилларини мустаҳкамлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Яъни, лавозим эгаллашда инсоннинг таниш-билиши эмас, унинг билими, қобилияти ва натижа кўрсата олиши асосий мезон бўлмоқда. Чунки аҳолига сифатли хизмат кўрсатадиган, муаммога ечим топа оладиган ва ўз вазифасига масъулият билан ёндашадиган кадргина жамият ишончини оқлайди.

Cамарқанд шаҳар ҳокимлиги тизимида ҳам кадрлар билан ишлашга ана шу нуқтаи назардан ёндашилмоқда. Кадрларни танлашда лавозимнинг моҳияти ва унга қўйиладиган талаблар аниқ белгиланиши, номзодларнинг касбий ва шахсий фазилатлари холис баҳоланиши муҳим. Шу билан бирга, хизматчиларнинг малакасини ошириш, қайта тайёрлаш, замонавий ахборот технологияларидан фойдаланиш кўникмаларини ривожлантириш ва бошқарув маданиятини юксалтириш доимий вазифага айланмоқда.

Эришилган натижаларни фақат рақамлар билан ўлчаш тўғри эмас. Ислоҳотларнинг энг катта натижаси - инсоннинг ўз меҳнати билан муносиб ҳаёт кечириш имконияти кенгайгани, ёшларнинг ўз қобилиятини намоён этиши учун янги майдонлар пайдо бўлгани, давлат идораларида профессионал ва масъулиятли кадрларга бўлган талаб кучайганидир.

Бугунги кадр қандай бўлиши керак?

Замон ўзгармоқда. Бундан 10-15 йил олдин талаб юқори бўлган айрим касблар бугун ўзгариб бормоқда. Янги технологиялар, рақамлаштириш ва сунъий интеллект меҳнат бозорига ҳам катта таъсир кўрсатмоқда. Шунинг учун бугунги ходим “мен ўз касбимни биламан” деган фикр билан чекланиб қолмаслиги керак. У доимо ўқиши, янги билимларни эгаллаши ва ўз устида ишлаши лозим.

Айниқса, давлат хизматчиси учун замонавий технологияларни билиш, одамлар билан тўғри мулоқот қилиш, муаммони тез англаш ва унга ечим топиш, ташаббус кўрсатиш каби сифатлар тобора муҳим бўлиб бормоқда. Шу сабабли ходимларни қайта тайёрлаш, малакасини ошириш ва замонавий билимлар билан қуроллантиришга доимий эътибор қаратиш зарур.

Инсонга берилган имконият - тараққиётга қўшилган ҳисса

Кадрлар билан ишлашда биз учун яна бир муҳим жиҳат бор. Лавозимга танланган ҳар бир инсон - оддий ходим эмас.

У одамлар билан мулоқот қилади. Фуқароларнинг муаммосини эшитади. Давлат қарорларини ҳаётга татбиқ этади. Шунинг учун унинг билими ва маданияти билан бирга, инсонларга муносабати ҳам жуда муҳим.

Агар бир фуқаронинг муаммоси ўз вақтида ҳал қилинса, бу унинг давлатга бўлган ишончини оширади. Агар давлат идорасига мурожаат қилган инсон ўзини ҳурмат қилинганини ҳис қилса, бу ҳам ислоҳотларнинг амалий натижасидир.

Шу нуқтаи назардан қараганда, кадрлар сиёсати фақат ходим танлаш билан чекланмайди. Бу - инсонга ишонч билдириш, унга имконият бериш ва унинг салоҳиятидан жамият манфаати йўлида самарали фойдаланиш жараёнидир.

Шу боис кадрларни танлаш ва жой-жойига қўйишда адолат, холислик ва профессионалликни асосий мезон сифатида белгилаш биз учун нафақат хизмат вазифаси, балки юксак масъулиятдир. Ҳар бир муносиб инсонга имконият бериш, иқтидорли ёшларни қўллаб-қувватлаш, тажрибали мутахассисларнинг салоҳиятидан самарали фойдаланиш ва замонавий раҳбарлар авлодини шакллантириш келажак тараққиётининг муҳим кафолатидир.

35 йиллик тараққиёт ва янги вазифалар

Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллиги - ўтган даврни сарҳисоб қилиш билан бирга, келажак ҳақида ўйлаш учун ҳам муҳим фурсат. Биз бугун эришилган натижалар билан бирга, олдимизда турган вазифаларни ҳам кўришимиз керак.

Энг аввало, меҳнат бозори талабига мос кадрлар тайёрлаш, ёшларга замонавий касбларни ўргатиш, давлат хизматида профессионал ва ташаббускор мутахассислар сафини кенгайтириш, ҳар бир инсоннинг қобилиятини рўёбга чиқариш учун янада кўпроқ имконият яратиш муҳим. Зеро, мустақиллик йиллари бизга бир ҳақиқатни кўрсатди:тараққиётни бино ва иншоотлар эмас, аввало, инсонлар яратади.

Билимли инсон - янги ғоя яратади. Меҳнаткаш инсон - оиласини фаровон қилади. Ташаббускор инсон - янги иш ўрни яратади. Масъулиятли кадр - давлат хизмати сифатини оширади. Адолатли раҳбар - одамларнинг ишончини қозонади. Шундай экан, меҳнат ва кадрлар сиёсатидаги ҳар бир ислоҳотнинг марказида инсон манфаати туриши керак.

Мустақиллигимизнинг 35 йиллик тараққиёт йўли бизга шуни англатадики, инсонга берилган имконият - мамлакат келажагига киритилган энг катта инвестициядир.

Бугун биз малакали, билимли ва ватанпарвар кадрларни қанчалик кўп тайёрласак, эртанги тараққиётимиз шунчалик мустаҳкам бўлади. Зеро, Янги Ўзбекистоннинг энг катта бойлиги ҳам, энг катта умиди ҳам - инсон ва унинг салоҳиятидир.

Акбар Қодиров,

Самарқанд шаҳар ҳокимлиги ташкилий-кадрлар гуруҳи раҳбари.