Тўрт юз йилдан бери ёмғир ёғмайдиган шаҳар
Одамларига “ёмғир” сўзи фақат расмлардан таниш ва у ерда ҳеч қачон соябон очилмаган шаҳарни тасаввур қила оласизми?
Бу илмий фантастик романннинг сюжети эмас, балки Жанубий Американинг ғарбий соҳилидаги ҳақиқат. Чилидаги бу жойнинг номи Икике шаҳри.
Олимларнинг таъкидлашича, Икике жойлашган Атакама чўли минтақасига йилига ўртача 2-5 миллилитрдан кўп бўлмаган ёмғир ёғади. Турли манбаларга кўра, бу ҳудудда охирги сезиларли ёғингарчилик 1570-1600 йиллар оралиғида, яъни деярли 450 йил олдин содир бўлган.
Шунга қарамай, шаҳар яшайди, нафас олади ва ҳатто сайёҳларни қабул қилади.
Икике парадокси унинг жойлашувида. Бир томондан, у Тинч океани қирғоғида жойлашган ва қоида тариқасида у ерда намлик кўп бўлиши керак. Бироқ бунга ҳавонинг пастки қатламларини совутадиган ва ёмғирли булутларни ҳосил қилиш учун зарур бўлган илиқ сувнинг буғланишига тўсқинлик қилувчи совуқ Перу оқими (Гумболдт) тўсқинлик қилади.
Устига-устак шаҳарга яқин турадиган Атакама чўли минтақани бир томондан қуршаб олган Анд тоғлари Икикени шарқдан эсадиган нам шамоллардан ҳимоя қилади, чўл шамоллари, аксинча, ҳавони янада қуритади. Ёпиқ давра: океан намликни таъминлай олмайди, қитъа уни қуритади, тоғлар эса чиқиш йўлларини тўсиб қўяди. Ёмғирли булут яратишга бўлган ҳар қандай уриниш дарҳол иссиқ қум билан ўчирилиб қўйилади.
Икике кечалари ҳосил бўладиган “каманчака” деб аталадиган туманлар ортидан намликни бошдан кечиради. Бу туманлар ёмғир ёғдирмайди, лекин улар сувни йиғишни ўрганган махсус тўқималарга эга маҳаллий ўсимликлар - суккулентлар ва кактусларни намлик билан таъминлайди. Чучук сув шаҳарга океандан тузсизлантириш йўли билан олиниши ёки баланд тоғли ҳудудлардан ташилиши керак. Шундай бўлса-да, бу ердаги иқлим жуда юмшоқ: ёзда ҳарорат +20...+22 даража атрофида илиқ, қишда эса +15 даражадан пастга тушмайди.
Ёмғирнинг умуман йўқлигига қарамай, гўзал қирғоқ шаҳри ривожланган инфратузилма ва пляжлар билан тўлиқ таъминланган. Манзара гўё бошқа дунёда бўлганидек: бир томонда Тинч океани, иккинчи томонда чўлнинг сариқ қумлари. Сув абадий қурғоқчилик билан учрашадиган жой, бу одамларнинг ҳатто энг қаттиқ қаҳрли шароитларга қандай мослаша олиши мумкинлиги ҳақидаги ҳақиқий ёдгорлик.
Б.Муҳаммадиева тайёрлади.
