To‘rt yuz yildan beri yomg‘ir yog‘maydigan shahar
Odamlariga “yomg‘ir” so‘zi faqat rasmlardan tanish va u yerda hech qachon soyabon ochilmagan shaharni tasavvur qila olasizmi?
Bu ilmiy fantastik romannning syujeti emas, balki Janubiy Amerikaning g‘arbiy sohilidagi haqiqat. Chilidagi bu joyning nomi Ikike shahri.
Olimlarning ta’kidlashicha, Ikike joylashgan Atakama cho‘li mintaqasiga yiliga o‘rtacha 2-5 millilitrdan ko‘p bo‘lmagan yomg‘ir yog‘adi. Turli manbalarga ko‘ra, bu hududda oxirgi sezilarli yog‘ingarchilik 1570-1600 yillar oralig‘ida, ya’ni deyarli 450 yil oldin sodir bo‘lgan.
Shunga qaramay, shahar yashaydi, nafas oladi va hatto sayyohlarni qabul qiladi.
Ikike paradoksi uning joylashuvida. Bir tomondan, u Tinch okeani qirg‘og‘ida joylashgan va qoida tariqasida u yerda namlik ko‘p bo‘lishi kerak. Biroq bunga havoning pastki qatlamlarini sovutadigan va yomg‘irli bulutlarni hosil qilish uchun zarur bo‘lgan iliq suvning bug‘lanishiga to‘sqinlik qiluvchi sovuq Peru oqimi (Gumboldt) to‘sqinlik qiladi.
Ustiga-ustak shaharga yaqin turadigan Atakama cho‘li mintaqani bir tomondan qurshab olgan And tog‘lari Ikikeni sharqdan esadigan nam shamollardan himoya qiladi, cho‘l shamollari, aksincha, havoni yanada quritadi. Yopiq davra: okean namlikni ta’minlay olmaydi, qit’a uni quritadi, tog‘lar esa chiqish yo‘llarini to‘sib qo‘yadi. Yomg‘irli bulut yaratishga bo‘lgan har qanday urinish darhol issiq qum bilan o‘chirilib qo‘yiladi.
Ikike kechalari hosil bo‘ladigan “kamanchaka” deb ataladigan tumanlar ortidan namlikni boshdan kechiradi. Bu tumanlar yomg‘ir yog‘dirmaydi, lekin ular suvni yig‘ishni o‘rgangan maxsus to‘qimalarga ega mahalliy o‘simliklar - sukkulentlar va kaktuslarni namlik bilan ta’minlaydi. Chuchuk suv shaharga okeandan tuzsizlantirish yo‘li bilan olinishi yoki baland tog‘li hududlardan tashilishi kerak. Shunday bo‘lsa-da, bu yerdagi iqlim juda yumshoq: yozda harorat +20...+22 daraja atrofida iliq, qishda esa +15 darajadan pastga tushmaydi.
Yomg‘irning umuman yo‘qligiga qaramay, go‘zal qirg‘oq shahri rivojlangan infratuzilma va plyajlar bilan to‘liq ta’minlangan. Manzara go‘yo boshqa dunyoda bo‘lganidek: bir tomonda Tinch okeani, ikkinchi tomonda cho‘lning sariq qumlari. Suv abadiy qurg‘oqchilik bilan uchrashadigan joy, bu odamlarning hatto eng qattiq qahrli sharoitlarga qanday moslasha olishi mumkinligi haqidagi haqiqiy yodgorlik.
B.Muhammadiyeva tayyorladi.
