Халқаро ҳуқуқ ва тинчлик: замонавий дунёнинг муҳим талаби
XXI асрда дунёда геосиёсий зиддиятлар, қуролли можаролар ва халқаро инқирозлар сони ортиб бормоқда. Бундай шароитда халқаро ҳуқуқ тинчликни сақлаш, давлатлар ўртасидаги муносабатларни тартибга солиш ва глобал хавфсизликни таъминлашнинг энг муҳим воситаси сифатида намоён бўлмоқда.
Халқаро ҳуқуқ тизимининг асосини 1945 йилда қабул қилинган БМТ Низоми ташкил этади. Ушбу ҳужжатда давлатлар ўртасида куч ишлатиш ва таҳдид қилиш қатъиян тақиқланган. Айниқса, давлатларнинг суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳурмат қилиш тамойили тинчликнинг асосий кафолати ҳисобланади.
Бугунги кунда халқаро низоларни ҳарбий йўл билан эмас, балки музокаралар, воситачилик ва халқаро судлар орқали ҳал қилиш муҳим аҳамият касб этмоқда. Халқаро Суд (ICJ) фаолиятига мурожаатлар сонининг ортиши ҳам давлатлар ҳуқуқий ечимларга кўпроқ устунлик бераётганини кўрсатади.
Шунингдек, замонавий технологиялар халқаро ҳуқуқ олдига янги муаммоларни қўймоқда. Киберҳужумлар, ахборот урушлари ва фейк хабарлар халқаро хавфсизликка таҳдид солмоқда. Шу сабабли халқаро ҳамжамият рақамли маконда давлатлар хулқ-атворини тартибга солувчи янги ҳуқуқий механизмларни ишлаб чиқиши зарур.
Ўзбекистон ҳам халқаро ҳуқуқ ва тинчлик тамойилларига содиқ давлат сифатида минтақавий барқарорликни мустаҳкамлашга катта ҳисса қўшмоқда. Президент Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан олиб борилаётган “яхши қўшничилик” сиёсати Марказий Осиёда ўзаро ишонч ва ҳамкорликни кучайтирди.
Хулоса қилиб айтганда, халқаро ҳуқуқ ва тинчлик бир-бири билан чамбарчас боғлиқ тушунчалардир. Ҳуқуқ устувор бўлган жамиятдагина барқарор тинчлик ва тараққиёт таъминланади. Шу боис халқаро ҳамжамият БМТ тизимини такомиллаштириш, превентив дипломатияни ривожлантириш ҳамда халқаро кибер-ҳуқуқ меъёрларини яратишга алоҳида эътибор қаратиши лозим.
Муаттарбону Жаббарова,
ТДЮУ ҳузуридаги Самарқанд вилояти академик лицейи 2-босқич ўқувчиси.
