Xalqaro huquq va tinchlik: zamonaviy dunyoning muhim talabi
XXI asrda dunyoda geosiyosiy ziddiyatlar, qurolli mojarolar va xalqaro inqirozlar soni ortib bormoqda. Bunday sharoitda xalqaro huquq tinchlikni saqlash, davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga solish va global xavfsizlikni ta’minlashning eng muhim vositasi sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Xalqaro huquq tizimining asosini 1945 yilda qabul qilingan BMT Nizomi tashkil etadi. Ushbu hujjatda davlatlar o‘rtasida kuch ishlatish va tahdid qilish qat’iyan taqiqlangan. Ayniqsa, davlatlarning suvereniteti va hududiy yaxlitligini hurmat qilish tamoyili tinchlikning asosiy kafolati hisoblanadi.
Bugungi kunda xalqaro nizolarni harbiy yo‘l bilan emas, balki muzokaralar, vositachilik va xalqaro sudlar orqali hal qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Xalqaro Sud (ICJ) faoliyatiga murojaatlar sonining ortishi ham davlatlar huquqiy yechimlarga ko‘proq ustunlik berayotganini ko‘rsatadi.
Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar xalqaro huquq oldiga yangi muammolarni qo‘ymoqda. Kiberhujumlar, axborot urushlari va feyk xabarlar xalqaro xavfsizlikka tahdid solmoqda. Shu sababli xalqaro hamjamiyat raqamli makonda davlatlar xulq-atvorini tartibga soluvchi yangi huquqiy mexanizmlarni ishlab chiqishi zarur.
O‘zbekiston ham xalqaro huquq va tinchlik tamoyillariga sodiq davlat sifatida mintaqaviy barqarorlikni mustahkamlashga katta hissa qo‘shmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan olib borilayotgan “yaxshi qo‘shnichilik” siyosati Markaziy Osiyoda o‘zaro ishonch va hamkorlikni kuchaytirdi.
Xulosa qilib aytganda, xalqaro huquq va tinchlik bir-biri bilan chambarchas bog‘liq tushunchalardir. Huquq ustuvor bo‘lgan jamiyatdagina barqaror tinchlik va taraqqiyot ta’minlanadi. Shu bois xalqaro hamjamiyat BMT tizimini takomillashtirish, preventiv diplomatiyani rivojlantirish hamda xalqaro kiber-huquq me’yorlarini yaratishga alohida e’tibor qaratishi lozim.
Muattarbonu Jabbarova,
TDYuU huzuridagi Samarqand viloyati akademik litseyi 2-bosqich o‘quvchisi.
