21 iyun — yilning eng uzun kuni va eng qisqa tuni
21 iyun — kalendardagi oddiy sana emas, balki tabiatning eng muhim astronomik hodisalaridan biri hisoblanadi. Bu kunda Shimoliy yarim sharda yildagi eng uzun kun va eng qisqa tun kuzatiladi. Mazkur hodisa «Yozgi quyosh turishi» deb ataladi.
Bu paytda Shimoliy yarim shar Quyosh tomonga eng ko‘p og‘ilgan holatda bo‘ladi. Shuning uchun Quyosh osmonda odatdagidan uzoqroq vaqt ko‘rinadi va yil davomidagi eng ko‘p kunduzgi yorug‘likni ta’minlaydi. Ilmiy til bilan aytganda, Quyosh osmondagi eng yuqori nuqtasiga chiqadi.
21 iyunda nimalarga e’tibor berish mumkin?
Tush vaqtida Quyosh osmonning eng yuqori nuqtasiga ko‘tariladi. Agar bu vaqtda soyangizga nazar tashlasangiz, u yilning boshqa kunlariga nisbatan eng qisqa holatda bo‘lishini ko‘rasiz. Go‘yoki Quyosh sizni bevosita tepadan yoritib turganday tuyuladi.
Qadimiy sivilizatsiyalar siri
Ming yillar avvalgi xalqlar ham bu kunning ahamiyatini yaxshi anglagan. Shu sababli ko‘plab qadimiy inshootlar yozgi quyosh turishiga moslab qurilgan. Masalan, Angliyadagi mashhur Stounxenj majmuasida Quyosh nurlari aynan shu kuni maxsus nuqtalarga tushadi. Bu insonning koinot qonunlarini anglashga bo‘lgan ilk intilishlaridan biri hisoblanadi.
Tabiatning faollik cho‘qqisi
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, yorug‘likning ko‘payishi o‘simlik va hayvonot dunyosidagi biologik jarayonlarni faollashtiradi. Shuning uchun 21 iyun tabiat hayotidagi eng serharakat davrlardan biri sanaladi.
Yer sharidagi muvozanat
Shimoliy yarim sharda yozning eng yorug‘ kunlari boshlangan bir paytda, Janubiy yarim sharda aksincha holat kuzatiladi. U yerda 21 iyun yilning eng qisqa kuni va eng uzun tuni bo‘lib, astronomik qish rasman boshlanadi.
Bu Yerning Quyosh atrofidagi harakati va o‘qining og‘maligi bilan bog‘liq bo‘lib, sayyoramizdagi fasllar almashinuvining asosiy sababidir.
Keyin nima bo‘ladi?
Yozgi quyosh turishidan so‘ng kunlar hali ham issiq bo‘lib qolsa-da, kunduz vaqti asta-sekin qisqara boshlaydi. Bu jarayon dekabr oyidagi qishki quyosh turishigacha davom etadi.
Bu kunni qanday o‘tkazish mumkin?
Ko‘pchilik 21 iyunni ramziy ma’noda «energiya to‘plash kuni» deb ham ataydi. Shu bois bu sanani imkoni boricha ochiq havoda o‘tkazish, tabiat qo‘ynida sayr qilish, yangi rejalar tuzish va uzoq davom etadigan quyosh nurlaridan bahra olish tavsiya etiladi.
21 iyun bizga koinotdagi mukammal muvozanatni yana bir bor eslatadi: Yerning bir qismida yilning eng uzun kuni kuzatilsa, boshqa qismida eng uzun tun hukm suradi.
