Dunyo neft bozoridagi asosiy dengiz arteriyalari
Jahon neft bozorida mahsulot yetkazib berishning asosiy qismi bir nechta tor dengiz yo‘laklariga tayanadi. Ushbu nuqtalar, global energiya tizimining muhim arteriyalari orqali kuniga o‘n millionlab barrel xom neft o‘tadi.
AQSh energetika axborot ma’muriyati (EIA) yirik dengiz neft tranzit markazlari orqali kuniga neft savdosining taxminan 73 million barreli o‘tadi.
Malayziya va Indoneziya o‘rtasida joylashgan Malakka bo‘g‘ozi dunyodagi eng gavjum neft yo‘lagidir. 2025 yilning birinchi yarmida u orqali kuniga taxminan 23,2 million barrel neft o‘tkazilgan. Bu jahonda dengiz orqali o‘tadigan neft savdosining taxminan 29,1 foizini tashkil etadi.
Xitoy, Yaponiya va Janubiy Koreyaga neft yetkazib berishda asosiy yo‘l hisoblanadigan bo‘g‘oz Hind okeanini Janubiy Xitoy dengizi bilan bog‘laydi.
Ummon va Eron o‘rtasida joylashgan Hormuz bo‘g‘ozi ham Malakka darajasida muhim rol o‘ynaydi. 2025 yilning birinchi yarmida u yerdan kuniga jahon neft iste’molining taxminan beshdan bir qismiga teng - 20,9 million barrel neft o‘tkazilgan.
Chuqurligi va kengligi hatto eng yirik neft tankerlarining ham o‘tishiga imkon beradigan bu bo‘g‘oz Fors ko‘rfazini Ummon ko‘rfazi va Arab dengizi bilan bog‘laydi.
Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan neftning qariyb 84 foizi Osiyo, jumladan, Xitoy, Hindiston, Yaponiya va Janubiy Koreya bozorlari uchun mo‘ljallangan. Shu sababli, ushbu yo‘nalishdagi har qanday to‘xtab qolish dunyo bo‘ylab neft narxlarining sezilarli o‘zgarishga olib keladi.
Yuqorida nomlari keltirilgan bo‘g‘ozlardan tashqari, jahon neft savdosida muhim rol o‘ynaydigan boshqa dengiz yo‘laklari ham bor.
Suvaysh kanali va Misrdagi SUMED quvuri Qizil dengizni O‘rta yer dengizi bilan bog‘laydi va kuniga taxminan 4,9 million barrel neft tashiladi.
Yevropadagi muhim yo‘nalishli Daniya va Turkiya bo‘g‘ozlari orqali Rossiya va Kaspiy mintaqasidan kuniga mos ravishda 4,9 va 3,7 million barrel neft eksport qilinadi.
Panama kanali orqali kuniga taxminan 2,3 million barrel neft olib o‘tiladi.
Atlantika va Hind okeanlari o‘rtasida tankerlar xizmat qiladigan “Good Hope” burni kuniga 9,1 million barrelga yaqin yuk tashuvini ta’minlaydi.
Dunyodagi neft logistikasi ko‘p jihatdan bir nechta strategik dengiz yo‘laklariga bog‘liq. Ushbu nuqtalardagi har qanday mojarolar, to‘siqlar yoki yetkazib berishdagi uzilishlar global energiya bozorlari va neft narxlariga ta’sir qilishidan dalolat beradi.
