“Поворот”(ни) нега “қайирма” демаймиз? десак бўлади-ку!
Шаҳримизнинг энг гавжум, келган ҳам, кетган ҳам бирров тегиб ўтадиган, кейинги пайтларда тиқилинчлиги билан муҳокама мавзусига айланган жой “поворот”га ҳижжалаб таъриф бермоқ ниятим йўқ. Қизиққанлар ўзлари изланиб, ўқиб-ўрганишлари мумкин. Афсуски, собиқ иттифоқ даврида русча аталган жой номларидан ҳалигача қутулганимиз йўқ. Бугун, ҳатто, кўпчилик бунинг русча сўз эканлигини ҳам билмайди.
Самарқанд шаҳрида бундай жой номлари анча-мунча топилади. Негадир, жой номларини ўзининг асл тарихий номлари билан аташ, мустақил бўлганимизга 30 йил бўлибдики, ҳалигача ўрнига келтирилгани йўқ. Камига, яқин йиллардан бошлаб, туппа-тузук жой номларини форсийлаштириш урфи бошланиб кетдики, энди бу алоҳида масала.
Келинг, сизни чалғитмай асосий мавзуга қайтай. Ўзбек тилининг изоҳли луғатида, “Қайирма” сўзига – “қайириладиган”, “букиладиган” дея таъриф берилган. Агар мана шу сўзни интернетдан қидирсангиз ҳам сизни ҳайратга соладиган бир ҳолатга дуч келасизки, Ўзбекистонда “Қайирма” деган жой номи бўлмаган бирорта ҳудуд йўқ. Қойил қоладиган жойингиз, бу атама деярли қўшни республикаларда ҳам мўллигидир. Шап-шап демасдан ҳам билсак бўладики, бу, жой номи сифатида минг йиллардан бери бор.
Энди шундай савол туғилади, ота-боболаримиз минг йилдан бери қайрилиб, бурилиб оладиган жойни “Қайирма” деб номлаб келган экан, нега биз ҳалигача тилимизга сугалдек тақаладиган “поворот” деган сўзни ишлатишимиз керак. Камига, изланишда ўлгудек эринчоқлигимиз.
Эътиборга олинар, балки олинмас, мен Самарқандимизнинг мана шу “поворот” дея аталиб, тилимиздан чиқиши қийин бўлган ушбу жой номини ота-бобомиздан қолган “Қайирма” деб ўзгартиришни таклиф қиламан. Бу ҳам бобо-момоларимиз, аждодларимиз олдида юзимизни ёруғ қиладиган бурчдир.
Бундан ташқари, ёвқур шоиримиз Азим Суюн ўз шеъриятида “қайирмалар” деган янги ва қулай бир жанрни кашф қилганки, аслида бу, бобомерос сўзнинг ўзагидир.
Фазлиддин МАДИЕВ.
