Маданий иммунитет - ёшлар маънавий барқарорлигининг пойдевори
Бугунги глобаллашув ва ахборот оқими кескин кучайган даврда талаба-ёшлар турли маданий, ғоявий ва ахборий таъсирлар муҳитида яшамоқда. Бундай шароитда ёшларнинг онгли танлов қила олиши, турли қарашларни танқидий баҳолаши ҳамда ўз миллий ва умуминсоний қадриятларига таянган ҳолда позиция билдира олиши муҳим аҳамият касб этади. Айнан шу жиҳатлар “маданий иммунитет” тушунчасининг мазмунини белгилаб беради.
Маданий иммунитет - бу бегона маданиятдан чекиниш эмас, балки турли маданий таъсирларни англаб, таҳлил қилиб, ўз қадриятлари асосида қабул қила олиш қобилиятидир. Бу жараён, айниқса, олий таълим муассасаларида долзарб, чунки талабалик даврида шахснинг дунёқараши, маънавий қарашлари ва ҳаётий позицияси шаклланади.
Педагогик тадқиқотлар шуни кўрсатадики, маданий иммунитетни ривожлантиришда умумий тарбиявий усуллар етарли самара бермайди. Бу жараёнда индивидуал ёндашув муҳим ўрин тутади. Ҳар бир талабанинг шахсий тажрибаси, қизиқишлари, фикрлаш тарзи ва маданий қарашлари инобатга олинган ҳолда ташкил этилган ижтимоий-педагогик фаолият самаралироқ натижа беради. Шу нуқтаи назардан, Лев Веготскийнинг ижтимоий-маданий ривожланиш назариясида шахс камолоти ижтимоий муҳит ва мулоқот орқали шаклланиши илмий асослаб берилган.
Индивидуал ёндашувга асосланган стратегиялар талабаларни маданий-ахборий хатарларни таҳлил қилишга, мустақил фикр юритишга, рефлексив мулоҳаза қилишга ва ижтимоий вазиятларда онгли қарор қабул қилишга йўналтиради. Мунозаралар, ролли ўйинлар, таҳлилий вазиятлар, лойиҳа ишлари ва ижтимоий ташаббуслар орқали талаба нафақат билим олади, балки маданий хатти-ҳаракатни амалий жиҳатдан намоён этишни ҳам ўрганади.
Кўпмаданиятли ижтимоий муҳитга эга Ўзбекистонда бундай ёндашув учун табиий педагогик шароит мавжуд. Турли миллат ва элат вакиллари билан мулоқот, бой тарихий-маданий мерос билан танишиш, ижтимоий лойиҳаларда фаол иштирок этиш ёшларнинг маданий тафаккурини бойитади ва уларни маънавий жиҳатдан мустаҳкамлайди.
Демак, маданий иммунитетни ривожлантириш - бу ёшларни ёт ғоялардан ҳимоя қилиш эмас, балки уларни онгли, танқидий фикрлайдиган, ўз қадриятларига таянадиган ва турли маданиятлар билан мулоқот қила оладиган шахс сифатида тарбиялашдир. Индивидуал ёндашувга асосланган ижтимоий-педагогик стратегиялар эса бу жараённинг энг самарали йўлини кўрсатиб беради.
Д.Бегматова,
профессор.
