Ўзбекистон яқин йилларда даромади ўртачадан юқори бўлган давлатлар қаторига киради

Президентимиз томонидан қабул қилинган 2026 йил – “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш йили” доирасидаги Давлат дастури иқтисодий ўсишни инсон қадри билан узвий боғлашга хизмат қилади.

Такомиллашган “Ўзбекистон – 2030” стратегияси асосида қабул қилинган дастур мамлакатимизда инсон қадрини улуғлаш, ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш борасидаги ишларни янги босқичга олиб чиқди.

Жумладан, келгуси йилларда иқтисодиётимизни жадал ўстириб, соҳа ва тармоқларни технологик ўсиш моделига ўтказиш орқали 2030 йилга бориб ялпи ички маҳсулот ҳажмини 240 миллиард долларга етказиш, жорий йилнинг ўзида эса бу кўрсаткични 167 миллиард долларга олиб чиқиш устувор вазифа этиб белгиланди.

Бунинг натижасида Ўзбекистон “даромади ўртачадан юқори бўлган давлатлар” қаторига киради. Ушбу мақсадлар йўлида иқтисодий қудратимиз асоси бўлган энг илғор технологияларга асосланган юқори қўшилган қийматга эга саноат тармоқлари ривожлантирилади. Бунинг учун стратегик мегалойиҳалар ишга туширилади. Хусусан, Олмалиқда 3 та мис бойитиш фабрикаси ва янги мис эритиш заводи, Оҳангарон мисни қайта ишлаш кластери, Навоий, Қўнғирот ва Қоракўлда йирик кимё-полимер кластерлари, Тошкент ва Навоий вилоятларида фосфорит хомашёсидан тайёр маҳсулот ишлаб чиқариш корхонаси, Тебинбулоқ ва Ғаллаоролда темир ишлаб чиқариш мажмуалари иш бошлайди.

Гарвард университетининг иқтисодий мураккаблик индексига кўра, Ўзбекистон иқтисодиёт тармоқлари учун келгусида ўзлаштирилиши тавсия этилган 50 та юқори қийматли маҳсулотлар орасида энг катта бозорга эга йўналиш бу автомобилсозлик саноатидир. Таъкидлаш жоизки, автомобилларга жаҳон бозоридаги талаб 13 триллион долларни ташкил этади.

Мазкур йўналишда келгусида мамлакатимизда 4 та нуфузли хорижий компаниянинг лойиҳалари ишга туширилиб, ишлаб чиқариш ҳажми йиллик 1 миллион донага етказилади, шундан 300 мингтасини электромобиллар ташкил этади.

Бу каби мегалойиҳалар эвазига саноатда қўшилган қиймат ҳажми ҳозирги 20 миллиард доллардан 45 миллиард долларга етказилади.

Қурилиш саноатида ҳам катта марралар белгиланган. Хусусан, ушбу соҳага келгусида йилига 15 миллиард долларлик инвеститсиялар йўналтирилиб, ҳудудларимизда 1 миллионта хонадон қуриш бўйича режалар белгилаб олинган, шунингдек, “Менинг биринчи уйим” дастури доирасида республикада камида 140 мингта ижтимоий уйлар барпо этилади.

Албатта, ушбу улкан марралар шунчаки белгиланмаган, биз келгуси йилларда иқтисодиётимиз рақобатбардошлигини таъминлаган ҳолда Жаҳон савдо ташкилоти ва бошқа йирик интегратсион лойиҳаларда иштирок этиш кўзда тутилган.

Иқтисодий тараққиёт бўйича таниқли экспертларнинг фикрича, мавжуд потенсиални инобатга олган ҳолда Ўзбекистон иқтисодиёти кейинги ўн йилликларда минтақадаги энг ривожланган иқтисодиётни қуриши ва нафақат ўзи, балки қўшни давлатларни ҳам ўрта ривожланган давлатлар қаторига олиб чиқиши мумкин.

Ушбу мақсадлар учун 2030 йилгача 250 миллиард доллар инвеститсиялар талаб этилади. Бундан 110 миллиард долларни хорижий инвеститсиялар ҳисобига, 40 миллиард долларни давлат-хусусий шериклик доирасида жалб этиш кўзда тутилган.

Банк ва молия тизимининг кредитлаш ҳажмини ҳозирги йиллик 18 миллиард доллардан 40 миллиард долларга етказиш, шу билан бирга, банк омонатлари ҳажмини 4 баробарга ошириш (70 триллион сўмдан 260 триллион сўмгача), давлат улуши мавжуд банкларни хусусийлаштириш, молиявий хизматлари ва банк бозорига йирик хорижий  банклари кириб келишига имконият яратилади.

Келгусида энергетика соҳасини жадал ривожлантириб, аҳоли ва саноатни барқарор ва сифатли энергия билан таъминлаш, шу жумладан, тоза энергия манбаларини камида 40 фоизга етказиш белгиланди. Бунинг учун юқори энергия сиғимкор соҳалар, хусусан, рақамли технологиялар, финтех, молиявий хизматлар каби янги тармоқларни ривожлантириш зарур.

ИТ секторда ҳозирда қарийб 1 миллиард долларлик марралар забт этилган бўлса, келгуси 5 йилда ушбу кўрсаткични камида 5 карра ошириш истиқболлари мавжуд.

Аҳоли даромадлари ўртасидаги кескин тафовутларнинг олдини олиш, ҳудудларда барқарор иш ўринларини яратиш, тадбиркорлик ҳаракатини ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш орқали янги ўрта синф қатламини кенгайтириш ва энг асосийси, аҳоли фаровонлигини таъминлаш ҳам энг муҳим йўналишлардан ҳисобланади.

Янги стратегик мақсадларга кўра, бу йил камбағаллик даражасини 2,8 фоизга ва ишсизликни 4,5 фоизга тушириш чоралари кўрилади. Бунда асосий эътибор маҳаллабай ишлашга қаратилиб, маҳаллалар инфратузилмасини яхшилаш ва Янги Ўзбекистон қиёфасини яратиш учун 20 триллион сўм йўналтирилади ҳамда маҳаллаларда 10 мингдан ортиқ лойиҳаларни ишга тушириш орқали қўшимча 100 мингта янги иш ўринлари яратилади.

Ёшлар орасида ишсизлик даражаси  14 фоиздан 6 фоизга камайтирилади. Ушбу мақсадларда 2030 йилга қадар ҳар бир ҳудуднинг демографик, табиий, инфратузилмавий хусусиятларига кўра меҳнат бозорига илк маротаба кириб келаётган 1 миллион нафар ёшлар муносиб даромад манбаига эга бўлишлари учун ҳар томонлама шароит яратилади.

Миллий иқтисодиётнинг экспорт салоҳиятини кучайтириш ва унинг таркибида қўшилган қиймати юқори бўлган маҳсулотлар улушини кескин ошириш бўйича ҳам аниқ мақсадлар белгилаб олинган.

Хусусан, тадбиркорларга “тайёр бизнес” шаклида бино бериш мақсадида саноат ипотекаси тизими тўлиқ йўлга қўйилади. Ҳар бир туманда камида мингта иш ўрни яратадиган иккитадан янги саноат зоналари ташкил этилади ҳамда бу мақсадлар учун 1 миллиард  долларлик Саноатни ривожлантириш жамғармаси ташкил этилади.

Жаҳон бозорларига рақобатбардош маҳсулотлар билан кириб бориш мақсадида дунёнинг 50 та нуфузли брендлари билан махсус экспорт зоналарини ташкил қилиш масалалари белгиланган. Бунинг натижасида экспорт ҳажмини 2 баробарга ошириш ва унинг ҳажмини камида 45 миллиард долларга етказиш имкониятлари мавжуд.

Қишлоқ хўжалигида ҳосилдорлик ва рентабеллик даражасини кескин ошириш бўйича ҳам бир қатор аниқ мақсадлар қўйилган. Яъни, қўшимча 300 минг гектар ер майдонини замонавий сув тежайдиган технологияларни қўллаш орқали ўзлаштириш, маҳаллий сабзавот, полиз, картошка уруғлик таъминотини ҳозирги 15 фоиздан 50 фоизга етказиш кўзда тутилган. Натижада 2030 йилгача бир гектардан олинадиган ўртача даромад 3 минг доллардан 5 минг долларга етказилади.

Сув етказишдаги йўқотишларнинг олдини олиш мақсадида Туркия тажрибаси асосида ёпиқ қувурлар тизимини жорий этиш дастури ишлаб чиқилади. Шунигдек, 4,2 километрдан ортиқ тупроқ қопламали каналлар тўлиқ бетон қопламага ўтказилади ва бу орқали йилига 1 миллиард куб метр сув тежалади. Шунингдек, кейинги етти йилда сув таъминоти қўшимча 1,2 миллион гектар ер майдонини қамраб олади. Лалми ва оборотдан чиқиб кетган 500 минг гектар майдонни фойдаланишга киритиш бўйича ҳам алоҳида дастурлар қилинади.

Ўзбекистонда ташқи ва ички туризмни ривожлантириш учун кенг шароитлар яратиш орқали хорижий сайёҳлар сонини 20 миллионга, ички сайёҳлар сонини 30 миллионга етказиш мақсадлари белгилаб олинган.

Ҳудудларни комплекс ривожлантириш, урбанизатсия стратегиясини амалга ошириш, аҳолини арзон уй-жой билан таъминлаш даражасини ошириш йўналишида ҳам бир қатор ишлар олиб борилиши мақсад қилинган.

Жумладан, келгуси беш йилда юртимизда урбанизатсия даражаси ҳозирги 51 фоиздан 60 фоизга етказилади. Бу борада биринчи қадамлар қўйилди, ҳозирги кунда аҳоли зич бўлган ҳудудларда массив қуришдан шаҳар қуришга ўтилди.

“Янги Ўзбекистон” массивлари сони 100 тага етказилиши, шунингдек, туман (шаҳар)ларнинг бош ва мастер режаларини 3 та тоифали (реноватсия, реконструксия ва консерватсия) зоналарга ажратиб, соддалаштирилган тартибда ҳамда аҳоли ва тадбиркорлар таклифларини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқиш амалиёти жорий этилади. Бунда ҳудудлар 3 та тоифали зоналарга ажратилади.

Жумладан, реноватсия зоналарига фойдаланиш муддатини ўтаб бўлган ва маънан эскирган уй-жойлар, бинолар, иншоотлар ўрнида янги қурилишлар режалаштирилган ҳудудлар киради.

Реконструксия зоналарида эса мавжуд уй-жойларни сақлаб қолган ҳолда, уларнинг атрофида қўшимча қурилишларни амалга ошириш мумкин бўлади.

Консерватсия зоналари ўзгаришсиз, ўз ҳолича сақлаб қолинадиган маданий мерос обектлари, тарихий жойлар, уйлар ва яшил ҳудудлар жойлашган майдонлар ҳисобланади.

Бизнес ва аҳоли эҳтиёжидан келиб чиқиб, инфратузилмани ривожлантириш бўйича янги ёндашувлар амалга оширилади.

Барча аҳоли пунктларини тоза ичимлик суви билан тўлиқ таъминлаш, электрлашган темир йўллари улушини 2030-йилга бориб 65 фоизга етказиш режалаштирилган.

Хусусий сектор иштирокида 56 минг километр йўлларни қуриш ва реконструксия қилиш ва бу учун 6 миллиард доллар йўналтириш белгиланган.

Янги стансиялар ишга тушиши билан 10 минг километр магистрал ва 110 минг километр ҳудудий электр тармоқлари барпо этилади.

Транспорт ва йўл инфратузилмасини ривожлантириш соҳасида авиақатновлар сони 4 марта оширилади.

“Тошкент – Самарқанд”, “Навоий – Бухоро” йўналишларида қўшимча тезюрар темир йўллари ва юқори тезликдаги магистрал йўллар қурилади. Электрлашган темир йўллари улуши 43 фоиздан 65 фоизга етказилади.

6 та йирик аеропорт модернизатсия қилинади, хусусий авиакомпаниялар сони 10 тага етказилади. 2030 йилга қадар туман марказларидан ҳар бир қишлоққача – жами 5,5 минг километр цемент-бетон йўллар қурилади ва жамоат транспорти йўлга қўйилади.

Хусусий сектор иштирокида 56 минг километр автомобил йўллари реконструксия қилинади. Йўловчи ва юк ташиш ҳажми 3 баробар кўпайтирилади. Икки йилда барча қишлоқ ва овуллар Интернет билан тўлиқ қамраб олиниб, тезлиги 10 карра оширилади.

Монопол соҳаларни бозор тамойилларига ўтказиш йўналишида темир йўл хизматлари, автомобил йўллари қуриш ва бошқариш, газ ва электр етказиб бериш хусусий секторга ўтказилади.

Мухтасар қилиб айтганда, келгуси 5 йил учу жуда улкан, улуғвор мақсад ва вазифалар белгиланди. Ўтган даврда тўпланган билим ва тажриба бу вазифаларни ўз вақтида бажариш имконини беради.

Муҳсинжон ХОЛМУХАМEДОВ,

“Ипак йўли” халқаро туризм ва маданий мерос университети ректори в.б.