Кўричак ёрилиб кетса хавфлими?
Ўткир аппендицит - бу кўричак (аппендикс ўсимтаси)нинг яллиғланиши бўлиб, энг кенг тарқалган хирургик касалликлардан биридир.
Ўткир аппендицитнинг асосий белгилари:
- оғриқ юқорида ёки киндик атрофида бошланади. Дастлабки 1-2 соатда оғриқ одатдагидек ўнг томонда эмас, балки қориннинг юқори қисмида ёки киндик атрофида тарқоқ ноқулайлик сифатида сезилади. Айрим ҳолларда оғриқ ўнг томонга силжийди. Оғриқ аниқ, симилловчи ёки кесувчи бўлиб, тўхтовсиз давом этади ва кучаяди.
- Ҳаракат қилганда оғриқнинг кучайиши юз беради. Йўталганда, аксирганда, чап томонга ётганда, оғриқ сезиларли даражада ошади.
- Кўпинча аппендисит кўнгил айниши билан кузатилади. Қусиш одатда 1-2 марта кузатилиб, енгиллик келтирмайди. Аппендицитда қусиш кўпроқ оғриқ бошланганидан кейин пайдо бўлади.
- Тана ҳарорати кўпинча 37-38°С гача кўтарилади. Юқори ҳарорат (39°С) - касалликнинг асоратланганини кўрсатиши мумкин.
- Болаларда касаллик жуда тез ривожланади. Бола ҳолсизланади, оёқларини қорнига тортади, овқат емай қўяди.
- Айрим ҳолларда ўсимта тананинг орқа томонида жойлашган бўлса, оғриқ бел соҳасига бериб, буйрак муаммоларини эслатиши мумкин.
- Ҳомиладор аёлларда каттароқ муддатларда аппендикс юқорига сурилади, шунинг учун оғриқ одатдагидан юқорироқда сезилади, буни жигар муаммолари билан адаштириш мумкин.
Аппендицит касаллигига шубҳа туғилганда грелка, иссиқ ванна ёки иситувчи компресслар қўйиш мумкин эмас. Иссиқлик кўричак яллиғланишини ва ўсимтанинг ёрилишини тезлаштиради.
Но-шпа, анальгин, ибупрофен, кюпен каби оғриқ қолдирувчи дориларни ичиш тақиқланади. Дорилар қабул қилганда оғриқ сусайиб, шифокорга ташхис қўйиш қийинлашади ва вақт бой берилади.
Бундан ташқари, тозаловчи ҳуқна қилиш ва ич сурувчи дориларни ичиш мумкин эмас. Бу ўсимтанинг ёрилишига олиб келади.
Аппендицитнинг ёрилиб кетиши қорин парданинг яллиғланишига, яъни перитонитга олиб келади. Бу ҳолат айрим ҳолларда беморнинг ўлими билан тугалланади. Шу боис, касалликка шубҳа туғилганда мустақил даволаниш тавсия этилмайди.
Касалликка шубҳа туғилганда дарҳол тез ёрдамга ёки жарроҳга мурожаат қилиш керак. Аппендицит фақат жарроҳлик йўли билан даволанади ва у қанча эрта ўтказилса, ҳаёт учун шунча хавфсиз бўлади.
Қосим Раҳмонов,
Самарқанд давлат тиббиёт университети кафедра мудири, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
