Австралия: Географик жойлашуви, тарихи, аҳолиси, давлат тузуми, табиий бойликлари ва қизиқарли маълумотлар
Австралия - Жанубий яримшарда жойлашган, ўзининг бетакрор табиати, бой ҳайвонот дунёси ва юқори даражада ривожланган иқтисодиёти билан ажралиб турадиган давлат.
У Австралия қитъасини, Тасмания ороли ва Тинч ҳамда Ҳинд океанларидаги бир қатор майда оролларни қамраб олади. Мамлакат майдони қарийб 7,7 миллион квадрат километр бўлиб, ҳудуди жиҳатидан дунёда олтинчи ўринда туради.
Австралия ғарб ва жанубда Ҳинд океани, шарқда Тинч океани билан ўралган. Мамлакатнинг шимолида Индонезия, Шарқий Тимор ва Папуа — Янги Гвинеяга яқин ҳудудлар жойлашган. Австралиянинг шарқий соҳиллари бўйлаб Буюк Тўсиқ рифи чўзилган бўлиб, у дунёдаги энг машҳур табиий мажмуалардан бири ҳисобланади.
Пойтахти — Канберра шаҳри. Энг йирик шаҳарлари қаторига Сидней, Мельбурн, Брисбен, Перт ва Аделаида киради.
Австралия ҳудудида абориген халқлар ўн минглаб йиллар давомида яшаб келган. Европаликлардан қитъага илк бор XVI–XVII асрларда денгизчилар етиб келган бўлса, XVIII аср охирида Британиянинг доимий мустамлакаси ташкил этилди.
1901 йилда Австралия мустамлака ҳудудларининг федерацияга бирлашиши натижасида Австралия Иттифоқи ташкил топди. Кейинчалик мамлакат мустақил давлат сифатида ривожланиб, Буюк Британия билан тарихий алоқаларини сақлаб қолган ҳолда ўзининг сиёсий ва иқтисодий тизимини мустаҳкамлади.
Австралияда 27 миллионга яқин киши истиқомат қилади. Аҳолининг асосий қисми мамлакатнинг шарқий ва жануби-шарқий соҳилларидаги шаҳарларда яшайди.
Австралия — федератив давлат ва конституциявий монархия. Мамлакат олтита штат ва бир нечта ҳудуддан ташкил топган. Давлат раҳбари — монарх, унинг Австралиядаги вакили генерал-губернатор ҳисобланади. Ҳукуматга бош вазир раҳбарлик қилади.
Инглиз тили амалда мамлакатнинг асосий тили ҳисобланади. Австралия жамияти кўп миллатли бўлиб, дунёнинг турли мамлакатларидан кўчиб келган аҳоли муҳим ўрин тутади.
Австралия табиий ресурсларга ниҳоятда бой. Мамлакатда темир рудаси, кўмир, олтин, уран, табиий газ ва бошқа фойдали қазилмаларнинг катта захиралари мавжуд. Шу сабабли тоғ-кон саноати миллий иқтисодиётнинг муҳим тармоқларидан бири ҳисобланади.
Австралия табиати ҳам ўзига хос. Кенгуру, коала, вомбат, ўрдакбурун каби ҳайвонларнинг кўпчилиги бошқа қитъаларда табиий ҳолда учрамайди. Мамлакатда тропик ўрмонлардан тортиб, кенг чўллар ва тоғли ҳудудларгача бўлган турли табиий зоналар мавжуд.
Австралия — дунёдаги юқори даромадли ва ривожланган иқтисодиётлардан бири. Тоғ-кон саноати, қишлоқ хўжалиги, хизмат кўрсатиш, молия, таълим, туризм ва ахборот технологиялари мамлакат иқтисодиётида катта аҳамиятга эга.
Темир рудаси ва кўмир экспорти Австралия ташқи савдосининг муҳим қисмини ташкил этади. Шунингдек, мамлакат жаҳон бозорига олтин, табиий газ, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари ва бошқа товарларни етказиб беради.
Австралия халқаро муносабатларда фаол иштирок этади. Мамлакат АҚШ, Янги Зеландия, Япония, Ҳиндистон ва Жануби-Шарқий Осиё давлатлари билан яқин сиёсий, иқтисодий ва хавфсизлик алоқаларига эга.
Австралия БМТ, Жаҳон савдо ташкилоти, G20 ва бошқа халқаро ташкилотлар фаолиятида иштирок этади. Осиё-Тинч океани минтақасидаги хавфсизлик ва иқтисодий ҳамкорлик масалалари мамлакат ташқи сиёсатининг муҳим йўналишларидан саналади.
Ўзбекистон ва Австралия ўртасида дипломатик муносабатлар 1992 йилда ўрнатилган. Икки давлат ўртасида сиёсий мулоқот, савдо-иқтисодий ҳамкорлик, таълим, маданият ва бошқа соҳаларда алоқалар ривожланиб бормоқда.
Австралиянинг илғор таълим тизими, қишлоқ хўжалиги технологиялари, тоғ-кон саноати ва замонавий бошқарув тажрибаси Ўзбекистон учун амалий қизиқиш уйғотади. Икки мамлакат ўртасида талабалар алмашинуви ва таълимий ҳамкорлик учун ҳам имкониятлар мавжуд.
Австралия дунёдаги энг кичик қитъа ва энг катта орол сифатида ҳам таърифланади. Мамлакат ҳудудининг катта қисми қуруқ ва кам аҳоли яшайдиган минтақалардан иборат. Австралия қирғоқлари яқинида жойлашган Буюк Тўсиқ рифи эса дунёдаги энг йирик маржон рифлари тизимидир.
Австралия ўзининг кенг ҳудуди, бетакрор табиати, кўп миллатли жамияти ва ривожланган иқтисодиёти билан жаҳон мамлакатлари орасида алоҳида ўрин эгаллайди.
***
Ушбу маълумот таниқли журналист ва олим, таржимон ва драматург Лазиз Раҳматовнинг "Дунё мамлакатлари" китобидан олинди. Ушбу китоб кўпчиликни қизиқтирган, доимий равишда керак бўладиган манбалар қомусидир.
Китобда дунё мамлакатларининг тарихи, аҳолиси, географик жойлашуви, табиати, ички ва ташқи сиёсати, иқтисодиёти, Ўзбекистон билан муносабатлари ва бошқа керакли маълумотлар берилган. Жами 238 та мамлакат ҳақида энг сара ва сўнгги маълумотлар жамланган.
