Сунъий интеллект: имкониятми ёки...
Бугун дунё тез суръатларда ўзгармоқда. Кечагина хаёлий бўлиб туюлган технологиялар бугунги куннинг оддий воқелигига айланди. Шу технологиялар ичида энг кўп муҳокама қилинаётгани — сунъий интеллект (СИ). У инсон ҳаётининг деярли барча соҳаларига кириб келмоқда: ишлаб чиқаришдан тортиб таълимгача, тиббиётдан давлат бошқарувигача.
Бу ўзгаришлар оддий технологик янгилик эмас. Бу — бутун иқтисодиёт ва жамиятни ўзгартирувчи жараён. Ўзбекистон ҳам бу жараёндан четда эмас. Аксинча, мамлакат айнан шу босқичда ўз келажагини белгилаб олмоқда.
Янги давр эшиги очилмоқда
Ўзбекистон сўнгги йилларда рақамли ривожланиш йўлидан дадил қадам ташламоқда. Давлат хизматларининг электрон шаклга ўтиши, ИТ соҳасига берилаётган эътибор, ёшлар орасида дастурлашга бўлган қизиқиш — буларнинг барчаси янги давр бошланганини кўрсатади.
Сунъий интеллект эса ана шу ўзгаришларнинг марказида турибди. У оддий автоматлаштиришдан фарқли равишда ўрганади, таҳлил қилади ва мустақил қарор қабул қилишга яқинлашади. Бу эса унинг имкониятларини бир неча баравар кенгайтиради.
Сунъий интеллект иқтисодиёт учун катта имкониятлар эшигини очмоқда. Масалан, ишлаб чиқаришда автоматлаштириш орқали вақт ва ресурслар тежалади. Корхоналар камроқ харажат билан кўпроқ маҳсулот ишлаб чиқариши мумкин.
Банк ва молия соҳасида эса СИ аллақачон ўз самарасини кўрсатмоқда. У мижозларнинг молиявий ҳолатини таҳлил қилиб, кредит беришда аниқ қарор чиқаришга ёрдам беради.
Қишлоқ хўжалигида эса бу технология фермерларга ёрдамчига айланмоқда. Ер ҳолати, об-ҳаво ва ҳосилдорлик ҳақидаги маълумотларни таҳлил қилиш орқали тўғри қарор қабул қилиш мумкин бўлади. Бу мамлакат озиқ-овқат хавфсизлиги учун жуда муҳим.
Сунъий интеллект таълим тизимини ҳам ўзгартиряпти. Энди ҳар бир ўқувчига индивидуал ёндашиш мумкин. Кимдир тез ўрганади, кимдир секин — СИ бу фарқни ҳисобга олиб, ҳар бир инсонга мос таълим дастурини таклиф қилиши мумкин.
Қулайлик ортидаги хавф
Бироқ ҳар бир тараққиётнинг иккинчи томони ҳам бор. Сунъий интеллект ҳам бундан мустасно эмас. Энг катта хавфлардан бири — ишсизлик. Автоматлаштириш натижасида кўплаб оддий касблар йўқолиб кетиши мумкин. Масалан, кассирлар, операторлар ёки баъзи ишлаб чиқариш ходимлари ўрнини машиналар эгаллаши эҳтимолдан холи эмас.
Бу эса айниқса, аҳолиси кўп бўлган Ўзбекистон учун жиддий муаммо туғдириши мумкин.
Сунъий интеллект яна бир муаммони келтириб чиқариши мумкин — ижтимоий тенгсизлик. Технологияларга эга бўлганлар ва эга бўлмаганлар ўртасидаги фарқ янада кенгайиб кетади.
Катта компаниялар ва юқори малакали мутахассислар СИдан даромад олади, аммо оддий ишчилар орқада қолиши мумкин. Бу жамиятдаги ижтимоий мувозанатга салбий таъсир кўрсатади.
Бугунги кунда маълумотлар энг қиммат ресурсга айланмоқда. Сунъий интеллект эса айнан шу маълумотлар асосида ишлайди.
Бироқ бу ерда яна бир жиддий хавф бор: шахсий маълумотлар хавфсизлиги. Агар маълумотлар тўғри ҳимоя қилинмаса, уларни суиистеъмол қилиш мумкин.
Бу эса нафақат иқтисодий, балки миллий хавфсизлик масаласига ҳам айланади.
Қандай йўл тутиши керак?
Ўзбекистон сунъий интеллектдан қандай фойдаланиши керак?
Биринчи навбатда, таълим тизимига эътибор қаратиш зарур. Ёшлар замонавий касбларга ўргатилиши, ИТ ва СИ соҳасида малакали кадрлар тайёрланиши керак.
Иккинчидан, ҳуқуқий база яратилиши лозим. Сунъий интеллектдан фойдаланиш қоидалари, маълумотлар хавфсизлиги ва этик нормалар аниқ белгилаб қўйилиши шарт.
Учинчидан, давлат ва хусусий сектор ўртасида ҳамкорлик кучайтирилиши керак. Инноватсиялар айнан шу ҳамкорлик орқали тез ривожланади.
Сунъий интеллект — бу шунчаки технология эмас. У бутун жамиятни ўзгартиришга қодир куч. У Ўзбекистонни янги босқичга олиб чиқиши ҳам мумкин, янги муаммоларни келтириб чиқариши ҳам.
Ҳаммаси битта нарсага боғлиқ: биз уни қандай қўллаймиз?!
Агар тўғри ёндашув танланса, сунъий интеллект Ўзбекистонни нафақат Марказий Осиёда, балки бутун дунёда рақобатбардош давлатга айлантириши мумкин. Акс ҳолда, у янги ижтимоий ва иқтисодий муаммолар манбаи бўлиб қолиши мумкин.
Ё.МАРҚАEВ.
