Яқин Шарқдаги уруш қандай тугайди? Ким ғолиб бўлади?
Яқин Шарқдаги зиддият яхши танилган экспертлар томонидан тахминлаш жараёнида. Уларга кўра, АҚШнинг Эронга ҳарбий юриши ҳаддан ташқари йўқотишларга сабаб бўлмоқда. Профессор Цзян Сюэциннинг фикрича, Эрон релъефи Америка ҳарбий техникаси бир қанча ноқулайликлар туғдириб, 3-4 миллион аскар талаб этади. Булардан ташқари, иқтисодий факторлар ҳам юзага чиқади. Жумладан, Ҳормуз бўғозининг ёпилиши глобал иқтисодиётга зарар келтириши мумкин. Бошқа экспертлар эса тўқнашувларнинг қўшни мамлакатларга таъсир қилишини таъкидлашмоқда.
Шу кунларда Яқин Шарқ зиддияти кенг жамоатчиликнинг диққат-марказида қоляпти. Айниқса, талаба-ёшлар бунга қизиқиш жуда юқори. Аудиторияларда профессор-ўқитувчиларга берилаётган савол ҳам шу – воқеалар ривожи қандай бўлади? Қуролли тўқнашувлар нима билан якун топади? Ким ғолиб чиқади?
Бир нарса ҳозирданоқ аниқ. Уруш бошлаган томон олдига қўйган мақсадларига эриша олмайди. Буни экспертларнинг қуйидаги фикр-мулоҳазалари тасдиқлайди.
Биринчидан, пекинлик профессор Цзян Сюэцин тарихий таҳлил ва ўйинлар назариясига таяниб, Эронга ҳарбий бостириб кириш АҚШ учун ҳалокатли оқибатларга олиб келиши мумкинлигини шундай тушунтиради:
- Эроннинг нотекис, тоғли ва қояли релъефи Америка ҳарбий техникасининг устунлигини деярли йўққа чиқаради. АҚШ аскарларининг “жангчилар эмас, балки гаровга олинганларга” айланиб қолиши хавфи юқори. Чунки Эрон бундай тўқнашувга 20 йил давомида тайёргарлик кўрган.
Атиги 100 минг аскарни юбориш Исроил ёки Америка учун ҳарбий нуқтаи назардан нафақат мантиқсиз, балки ҳалокатли ҳам.
Боз устига, дунё нефтининг тахминан 20 фоизи ўтадиган Ҳормуз бўғозининг ёпиб қўйилиши жаҳон иқтисодиётига жиддий зарба беради. Чунки АҚШ иқтисодиёти ҳам глобал иқтисодга боғлиқ. Қолаверса, АҚШ озиқ-овқат маҳсулотларининг катта қисмини импорт қилади. Шунинг учун бундай блокада унга бошқалардан кўра кучлироқ таъсир қилиши мумкин.
Иккинчидан, Малайзия Халқаро ислом университети профессори Фар Ким Бенгнинг фикрича, можаронинг кенг кўламли минтақавий урушга айланиши эҳтимоли юқори. Бироқ Учинчи жаҳон уруши бошланиши эҳтимоли паст. Сабаби, Хитой, Россия, Франция ва Британия каби йирик давлатлар кескинлик кучайишидан манфаатдор эмас. Аксинча, уни тўхтатишга интилади. Чунки бу уруш уларга ҳам камида катта миқдордаги моддий зарар келтиради.
Учинчидан, АҚШ мудофаа вазирининг собиқ ўринбосари Дана Страул Foreign Affairs журналига берган интервьюсида АҚШда урушга нисбатан жиддий ички норозилик борлигини таъкидлайди. Унинг фикрича, Америка ва Исроил ҳарбийлари бирлашган ҳолда ҳаракат қилаётган бўлса-да, Америка жамоатчилиги бу урушга кескин қарши. Ҳақиқатан, баъзи ижтимоий сўровларга кўра, америкаликларнинг тахминан 60 фоизи бу кампанияни қўллаб-қувватламайди. Йўқотишлар ортиши билан Трампга босим ҳам кучаяди.
Тўртинчидан, эксперт Аҳмад Вафиқ Аваднинг фикрича, агар уруш чўзилиб кетса, Трамп тез натижага эришиш учун Исроилни четлаб ўтиб, Эрон билан тўғридан-тўғри келишувга бориши ҳам мумкин. Бунда у гарчи, урушда ғалаба қозонмаган ва бирламчи мақсадларига эришмаган бўлса-да, АҚШнинг ғалабасини омматан эълон қилиши мумкин. Чунки унга жорий йилнинг ноябр ойида Конгресс учун бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлардан олдин сиёсий натижа ниҳоятда зарур.
Хулоса шундаки, Бу уруш Америка ёки Исроил учун осон кечмайди. Эрон узоқ давом этадиган, ресурсларни емирадиган урушда муайян устунликка эга. Улардаги логистика ва жамоатчилик АҚШ ва Пентагонга қарши ишламоқда.
Ҳал қилувчи омил жанг майдонидаги жасорат эмас, балки иқтисодий барқарорлик, Вашингтоннинг сиёсий иродаси бўлади. Агар Трамп Теҳроннинг тез таслим бўлишига эриша олмаса, профессор Цзяннинг таҳлили мистик башорат эмас, балки оддий математик ҳисоб-китоб бўлиб чиқади.
