Ўлаётган виждон, мудраётган қалб, қотиб бораётган дийда...
Бир пайтлар Римга Тунисдан иш излаб келган боланинг устига бензин сепиб, маҳаллий аҳоли томонидан эрмак учун ёқиб юборилгани билан боғлиқ ҳаётий воқеа бошқа бир мамлакатдаги шоирнинг қалбини ларзага солиб, қўлига қалам тутқазган эди. Шоир “Нега Римга келдинг, тунислик бола” дея, бир инсоннинг ёнган танасидан кўра, кўпроқ инсониятнинг кулга айланаётган виждонини сўроққа тутганди. У бир боланинг тақдири орқали “Ҳазрати инсон дегани шуми?” деган саволни инсониятга бера олганди. Бу шеър ўша пайтда бир ҳақиқатни - ҳақиқий дард масофа танламаслигини, инсон инсонга бегона бўла олмаслигини, мудҳиш жиноятлар олдида ҳақиқий қалб жим тура олмаслигини исботлаганди.
Бугун эса болалар ёппасига ўлмоқда. Эроннинг Миноб шаҳрида Исроилнинг қизлар мактабига берган зарбаси оқибатида 160 дан ортиқ ёш, гулдай норасида қизларнинг таналари тилка пора бўлди. Бу мудҳиш хабарни ўқиб, инсониятнинг ичида бир нарса қимирлаши - бир кеча уйқуси қочиши, бир лаҳза тили калимага келмай қолиши керак эди.
Лекин бугун инсоният ўзгарди. Тараққиёт ортидан телбаларча югураётган инсониятнинг виждони ўлиб, юраги ухлаб, қалби мудраб, дийдаси қотиб бормоқда. Ижтимоий тармоқлардаги “кундалик шовқин” бизни шу кўйга солди. Тармоқларда дунё манзараси тинимсиз янгиланмоқда: навбатдаги сарлавҳа, навбатдаги баҳс, навбатдаги хабар, навбатдаги жиноят “ортидан қувиб”, умримиз ўтяпти. Бу жараёнда руҳимиз ҳам ўлмоқда. Дийдамиз қотиб, инсоният разилликларига нисбатан бепарво муносабат шаклланмоқда.
Катта фожиамиз унга кўникиб бораётганимизда
Оғир ботаётгани – ижодкорларнинг сукути. Аллоҳ томонидан юқтирилган истеъдод Аллоҳнинг ўзи қоралаган, лаънатлаган ишларга жим қараб тураётгани. Ижодкорнинг виждони уйғоқ бўлиши керак: менга бир чандон таъсир қилган “дард” ижодкорни ўн чандон безовта қилиши керак. Бугун уларнинг юраги безовта тепмаяпти, виждони титрамаяпти, қалами тебранмаяпти...
Шоиру адибларимиз жим. Уларнинг ижоди дард учун эмас, дабдаба учун бўлиб қолгандек гўё. Виждон доди керак бўлган пайтда сукутни танлаган қалам қалам эмас, шунчаки безак: олифталик, таъма ва сохта обрў воситаси, холос.
Умид ХЎЖАМҚУЛОВ,
педагогика фанлари доктори, профессор.
