Internetning og‘irligi qancha?
Internetni “taroziga solish” mumkin, degan fikr hazilga o‘xshaydi, lekin olimlar anchadan beri bu masalaga ham jiddiy yondashib kelmoqda.
Raqamli dunyo mikroskopik bo‘lsa-da, ma’lumotlarning jismoniy hajmi o‘lchanadigan massaga ega ekanligi aniqlandi.
Fiziklarning tushuntirishicha, qurilmalardagi axborotning og‘irligi ma’lumotlarni saqlaydigan elektronlar bilan bog‘liq, har bir bit (1/8 bayt) elektronlar holati o‘zgarishini ifodalaydi, shu sababli massa ham o‘zgaradi.
Tadqiqotchilar internetdagi barcha ma’lumotlarning og‘irligi aqlbovar qilmaydigan darajadagi bitta kichik olma og‘irligi bilan teng ekanligini aniqlashdi.
Har kuni axborot hajmi o‘sib borayotgan bo‘lsa-da, olimlar uning jismoniy og‘irligi deyarli o‘zgarmayotganligini ta’kidlaydi. Internet butun dunyo bo‘ylab serverlarda saqlanadi, bu serverlarning har biri trillionlab bitlarni o‘z ichiga oladi. Ma’lumotlarning umumiy massasi esa ahamiyatsiz bo‘lib qolmoqda.
Fizika mutaxassislarining ta’kidlashicha, bu yerda muhimroq narsa vazn emas, balki tarmoq iste’mol qilinadigan energiyadir. Ma’lumotlar markazlari ba’zi mamlakatlar sarf qiladiganidan ko‘ra ko‘proq elektr energiyasini iste’mol qiladi.
Aynan serverlarni sovutish, ma’lumotlarni uzatish va uskunalarni ishlatish uchun kerak bo‘ladigan energiya internetni ma’joziy ma’noda “og‘ir” qiladi. Agar barcha ma’lumotlarni bir joyda to‘plash mumkin bo‘lsa, u bir necha grammni tashkil etadi. Lekin uni qo‘llab-quvvatlovchi infratuzilmaning og‘irligi millionlab tonnadan iborat.
Ba’zi tadqiqotchilar o‘sib borayotgan, rivojlanayotgan va ko‘proq resurs talab qiladigan internetni tirik organizm bilan solishtirishadi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ma’lumotlarning o‘zi deyarli vaznsizdir. Ammo uni saqlaydigan qurilmalar juda katta energiya talab qiladi.
Ba’zi olimlarning fikricha, kelajakda ma’lumotlar yanada yengilroq bo‘lishi mumkin. Yangi saqlash texnologiyalari ma’lumotlar zichligini oshirgan holda kamroq energiya sarflaydi. Hozircha internet ulkan resurslarni talab qiluvchi ulkan tizim bo‘lib qolmoqda, uning “og‘irligi» esa haqiqiy qiymatdan ko‘ra ko‘proq istioraga o‘xshaydi.
Raqamli dunyo tosh bosishining o‘zi hayratlanarli. U bizga hatto virtual reallik ham fizika qonunlariga asoslanganligini eslatadi. Hatto olma shaklida bo‘lsa ham.
Bahora Muhammadiyeva tayyorladi.
