Skrining markazida vaziyat o‘zgardi. Ammo o‘zgarmagan qarashlar bor

Bitta nogironligi bo‘lgan bolani katta qilish bir oilaga qanchaga tushadi? Jamiyatga-chi? Bu haqda nogironligi bo‘lgan bolalarni tarbiyalayotgan ota-onalar ham hisob qilolmasa kerak.

To‘g‘ri, hukumatning bu savolga aniq javoblari bordir. Sababi, nogironligi bor insonlar uchun ajratilayotgan bir oylik, yillik mablag‘lar, berilayotgan maxsus jihozlar soni, ularning umumiy miqdorini kalkulyatorga tashlasangiz bo‘ldi, umumiy miqdor kelib chiqaveradi.

Lekin gap nogironligi bor bolalarni tarbiyalayotgan oilalar haqida ketar ekan, juda ko‘pchilik ayollar bu masalada yolg‘iz qolayotganiga guvoh bo‘lamiz. Shunday farzandlar tarbiyalayotgan ayollar bilan suhbatlashganman, ularning ko‘pchilik farzandini tanlagani uchun turmushidan ajralishga majbur bo‘lgan.

“Men bolamni tanladim!”

- Farzandimiz nogiron tug‘ilganini bilgan turmush o‘rtog‘im o‘sha zahoti undan voz kechishimizni, bironta davlat muassasasiga topshirish yo‘lini izlay boshladi, - deya gapirib beradi payariqlik ayol. – Avvaliga indamadim, ich-ichimdan norozi bo‘lsam ham. U bu masala bilan jiddiy shug‘ullana boshladi. Uydagilar, qaynonam ham shunday fikrda edi. Qaysidir ma’noda menga nisbatan munosabatlari sovib ketdi. Bolamni ko‘tarib, uydan chiqib ketdim. Eng yomoni, ko‘pchilik “nega unday qilding?”, deb savol berishdi. Qiziq, qanday yo‘l tutishim kerak edi?! O‘sha paytlar tekshiruvlardan o‘tganman, lekin bu sindrom bilan tug‘iladigan bolalarning tashqi ko‘rinishida nuqson homilada payti bilinmasligi, miya faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgani uchun shifokorlar aniqlay olishmagan. Men bolamni tanladim. To‘g‘ri, hozirgacha qiynaldim, qancha murakkabliklarni boshimdan o‘tkazdim, lekin yengilmadim. Ijarama-ijara yashaganlarimiz, bolalarning mazax qilishi. Ta’lim, tibbiyot bilan bog‘liq murakkabliklar... Hammasini yengib o‘tyapmiz. Agar astoydil harakat qilsang, yaxshi insonlarga, seni tushunadigan kishilarga duch qilar ekan. Nogironligi bor bolalar va ularning ota-onalariga ruhiy, ma’naviy ko‘mak beradigan, shunday bolalarning birgalikda turli sport musobaqalari, madaniy tadbirlarga jalb etadigan nodavlat notijorat tashkilotlar borligini bildim, biz yolg‘iz emasligimizni, intilsak, ko‘p narsaga erishishimiz mumkinligini angladim.

Daun sindromi bilan tug‘ilgan bu bola 16 yoshni qarshilamoqda. Haqiqatda, bundan avvalgi yillar bu xastalik homiladorlik chog‘ida aniqlanmagan.

Bugun esa vaziyat o‘zgardi.

Genetik xastaliklar ham aniqlanyapti

- Respublika ixtisoslashgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi viloyat filialida yaqinda to‘rt qavatli, zamonaviy skrining markazi barpo etildi, - deydi filial rahbari Lola Hamroyeva. – Ya’ni, bir necha yillardan buyon faoliyat yuritib kelayotgan markaz yangi qiyofa kasb etdi. Ushbu markazda bugun homilador ayollarni tekshirish, sog‘lom farzand dunyoga keltirish uchun lozim bo‘lgan ko‘plab tibbiy tekshiruvlarni amalga oshirish imkoni yaratildi, eng so‘nggi tibbiy uskunalar bilan jihozlandi. Xususan, o‘tgan yil viloyatda 99534 nafar xomilador hisobga olingan bo‘lib, ulardan 77048 nafari prenatal UTT skrining tekshiruvlaridan o‘tkazildi.  2392 nafar homiladorda turli patalogiyalar aniqlangan. Ularning 792 nafarida tug‘ma rivojlanish nuqsoni va 1600 nafarida akusherlik patologiyalari topilgan. Natijada 2048 nafarida homiladorlik to‘xtatilgan.

Afsuski, tekshiruvlarimizda, yashashga imkonsiz nuqsonlar aniqlanganda, ularning oqibati haqida homilador ayolga va oilasiga tushuntirishimizga qaramasdan, ayrim ayollar homiladorlikni davom ettirib, farzandli bo‘lishadi.

Ushbu skrining markazimizdagi yangiliklardan biri amniotsentez tekshiruvlaridir. Ushbu tekshiruvni amalga oshirish uchun ilgari homilador ayollar Toshkent shahriga yuborilar, barcha ham poytaxtga borib, bu tekshiruvdan o‘tish imkoniga ega emas edi. Hozirda skrining prenatologlari ushbu amaliyotni skrining bo‘limida bajarmoqda. Tekshiruvlar natijasida xromasom anomaliyalarga  yuqori xavf aniqlangan 138 nafar homiladorning 66 nafariga amniotsentez amaliyoti o‘tkazilib, 5 ta homilada Daun sindromi, bitta homilada Edvirs sindromi tasdiqlandi va oila a’zolariga bu kasalliklar haqida tushuncha berildi.

Neonatal skrining bu chaqaloq tug‘ilgandan so‘ng olinadigan tahlildir. O‘tgan yil viloyatda 95795 nafar chaqaloq tug‘ma gipoterioz, fenilketonuriya hamda mukovissidoz kasalliklariga neonatal tekshiruvlar o‘tkazilib, kerakli dori vositalari hamda bo‘tqalar bilan bepul ta’minlanib kelinmoqda.

106 nafar bolaning 100 nafarida kasallik aniqlangan

O‘tgan yil mobaynida xromosoma kasalliklariga shubha bo‘lgan 14 yoshgacha bo‘lgan  186 nafar bolada sitogenetik (kariotip) tekshiruvi o‘tkazildi. Afsuski, 106 nafar bolada  Daun sindromi tasdiqlangan (Samarqand viloyatidan 65 nafar, Jizzax viloyatidan 21, Surxondaryodan 17, Qashqadaryodan 1, Navoiydan 2 nafar). Shuningdek, boshqa genetik xastaliklar ham aniqlandi.

Filialning skrining bo‘limida bugungi kunda yana bir yangilik “Spinal mushak atrofiyasi” kasalligi ham aniqlanib,  maxsus nazoratga olingan 22 nafar bolalarning barchasi genterapiya - “RISDIPLAM” dori vositasi bilan bepul ta’minlab kelinmoqda. 

Qaroringiz kim uchun xayrli?

Bugun skrining markazlari haddan tashqari gavjumlashgan. Onalarning farzandi salomatligiga e’tibori kuchaygan. Ammo navbat ham shunga yarasha.

Afsuski, shuncha tekshiruvlardan keyin ham ba’zi ota-onalar shifokorlarning so‘ziga ishonishni istamaydi, ba’zilari bola nogiron bo‘lsa ham tug‘ilsin, deya fikr bildiraadi.

Nega oldini olish mumkin bo‘lgan holatning barcha azoblarini anglamay turib qaror chiqaramiz? Yuqoridagi ayol farzandini tanladi, lekin u bola tug‘ilgan edi, kasalligi aniqlanganda allaqachon go‘dakka aylangandi.

To‘g‘ri, oxirgi qarorni hamisha ota-ona aytadi. Lekin bu qaror sizga va bola uchun ham xayrli bo‘lishiga ishonchingiz komilmi, avval shuni isbotlang.

Gulruh MO‘MINOVA.