Aliment va xorijga chiqish: sug‘urta polisi yangi yechim
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda aliment majburiyatlari va fuqarolarning erkin harakatlanish huquqi o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash masalasi dolzarb bo‘lib kelayotgan edi. Ayniqsa, aliment to‘lovchi shaxslarning xorijga chiqishiga qo‘yilgan cheklovlar ko‘plab muhokamalarga sabab bo‘lgan.
Amaldagi tartibga ko‘ra, aliment to‘lovchi shaxs chet elga chiqishdan oldin o‘z majburiyatlarini ta’minlashi shart edi. Bu esa aksariyat hollarda kamida 5 yillik alimentni oldindan to‘lash yoki qimmatbaho mulkni garovga qo‘yish orqali amalga oshirilardi. Tabiiyki, bunday talablar har doim ham barcha uchun qulay bo‘lavermasdi.
Yangi yondashuv: sug‘urta orqali kafolat
2025 yilda 26 noyabrdan joriy etilgan yangi tartib mazkur muammoga zamonaviy yechim taklif qildi. Endi aliment to‘lovchi shaxs 3 oygacha xorijga chiqish uchun maxsus sug‘urta polisi rasmiylashtirish orqali cheklovni vaqtincha bekor qildirishi mumkin.
Yangi mexanizmga ko‘ra, agar aliment to‘lovchi xorijga chiqib ketib, o‘z majburiyatini bajarmasa, uning o‘rniga sug‘urta kompaniyasi to‘lovni amalga oshiradi. Shu tariqa, davlat bola manfaatlarini himoya qilish kafolatini saqlab qolgan holda fuqaroga harakatlanish imkoniyatini ham beradi.
Qanday ishlaydi?
Sug‘urta polisi litsenziyaga ega bo‘lgan sug‘urta kompaniyasi tomonidan rasmiylashtiriladi. Mazkur kompaniyalar va Majburiy ijro byurosi o‘rtasida tuzilgan kelishuv asosida shartlar belgilanadi.
Shundan so‘ng:
- davlat ijrochisi qarzdorning chiqishiga qo‘yilgan cheklovni vaqtincha to‘xtatadi;
- qaror elektron tizim orqali tegishli idoralarga yuboriladi;
- fuqaro belgilangan muddatga xorijga chiqish imkoniga ega bo‘ladi.
Ilgari amal qilgan tizimda aliment to‘lovchi katta miqdorda mablag‘ni oldindan to‘lashi yoki qimmatbaho mulkni garovga qo‘yishi talab etilardi.
Yangi tizim esa:
- katta moliyaviy yukni kamaytiradi;
- tezkor va qulay yechim taklif qiladi;
- sug‘urta orqali kafolat mexanizmini joriy etadi.
Bu yangilik nafaqat aliment to‘lovchi, balki aliment oluvchi uchun ham muhim.
Masalan, to‘lovchi uchun xorijga chiqib ishlash, daromad topish va qarzni o‘z vaqtida to‘lash imkoniyati paydo bo‘ladi.
Bola va oila uchun aliment to‘lanmay qolish xavfi kamayadi — chunki sug‘urta kompaniyasi kafolatchi sifatida ishtirok etadi.
Sug‘urta polisi mexanizmining joriy etilishi aliment tizimida muhim burilish bo‘ldi. U avvalgi kabi faqat cheklov va jazoga asoslangan yondashuvni emas, balki kafolat va ta’minlash tamoyilini ilgari suradi.
Eng muhimi, yangi tartib fuqaroning mehnat qilish huquqini cheklamaydi, bir vaqtning o‘zida bola manfaatlarini ishonchli himoya qiladi. Bu esa zamonaviy huquqiy tizimda muvozanatli va amaliy yechim sifatida baholanmoqda.
Furqat ANOROV,
Samarqand viloyati sudi sudyasi.
