Samarqand ruhi: Bugun bu shaharning yirik xalqaro anjumanlarga mezbonlik qilishi odat tusiga kirdi  

2022 yilning 15-16 sentyabr kunlari Shanxay Hamkorlik Tashkilotining 22-sammitini o‘tkazishga tayyorgarlik ko‘rish jarayonida Yer yuzining sayqali hisoblangan Samarqand tom ma’noda katta bayramlar og‘ushiga burkangan, ertaknamo maskanga aylangandi. O‘sha kunlardan to bugungi paytgacha o‘tgan qisqa davrda bunday katta-kichik xalqaro anjumanlardan yana qanchasi Samarqandimizda ko‘tarinki ruhda o‘tkazilganligi maqolamiz sarlavhasidagi fikrimizga dalil bo‘la oladi.

Ayni kunlarda, shahrimizda bo‘lib o‘tayotgan “Markaziy Osiyo - Yevropa Ittifoqi” birinchi sammitiga ham har tomonlama puxta tayyorgarlik ko‘rildi. 27 davlatni birlashtirgan Yevropa Ittifoqi Markaziy Osiyo bilan mintaqalararo darajada tizimli hamkorlikni yo‘lga qo‘ygan yirik tuzilma hisoblanadi. “Markaziy Osiyo - Yevropa Ittifoqi” ilk sammitining aynan yurtimizda - ko‘hna Samarqandda o‘tkazilishi esa tarixiy voqelikdir.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Samarqanddagi mazkur sammit oldidan “Euronews”ga intervyu berdi. Davlatimiz rahbarining mazkur intervyusi mahalliy va xorijiy ekspertlar, siyosatchilar va deputatlar tomonidan e’tirof etildi. Jumladan, Yevropa Ittifoqining O‘zbekistondagi elchisi Tayvo Klaarning fikrlari diqqatimizni tortdi. Elchi, jumladan, shunday deydi: “Yevropa Ittifoqi va O‘zbekiston o‘rtasida bir necha sohalarda hamkorlik olib borilmoqda. Kelgusi yillarda Yevropa Ittifoqi va O‘zbekiston o‘rtasidagi muhim hamkorlik sohalaridan biri xalqning ehtiyojlariga javob beruvchi infratuzilma, masalan, suv, transport, yo‘llar va boshqa imkoniyatlar o‘rtasidagi uyg‘unlikni ta’minlash bo‘ladi. Biz bu borada ham O‘zbekiston hukumati bilan hakorlikda ishlashga tayyormiz. Chunki bu mamlakat rivojlanishida muhim sohalardan biri hisoblanadi.”.

Ushbu sammit O‘zbekiston uchun nafaqat muhim siyosiy voqea, balki amaliy imkoniyatlar manbai hamdir. Jumladan, tadbirning aynan Samarqandda o‘tkazilishi O‘zbekistonning xalqaro imiji va nufuzini oshiradi. Xususan, sammitga mezbonlik O‘zbekistonning mintaqadagi yetakchi davlat sifatidagi o‘rnini mustahkamlaydi. Mamlakat tashqi siyosatining ochiq, pragmatik va muloqotga tayyor ekanligini ko‘rsatadi. Qolaversa, Yevropa Ittifoqi kabi xalqaro siyosiy va iqtisodiy kuchlar bilan muloqotda teng huquqli sherik sifatida ishtirok etish O‘zbekistonning diplomatik salohiyatini mustahkamlaydi. Bu bilan mamlakat o‘zini mintaqadagi yetakchi kuch sifatida ko‘rsata oladi, bu esa keyingi xalqaro muzokaralarda siyosiy manyovr imkoniyatlarini kengaytiradi. U nafaqat ikki tomonlama munosabatlarni mustahkamlaydi, balki mintaqaviy barqarorlik, iqtisodiy o‘sish va siyosiy hamkorlik uchun keng imkoniyatlar eshigini ochadi.

Shu o‘rinda ta’kidlash o‘rinliki, joriy yilning 31 mart kuni Tojikistonning Xo‘jand shahrida bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston, Tojikiston va Qirg‘iziston davlat rahbarlari ishtirokidagi sammit va uning natijasida “Davlat chegaralarining uchrashish nuqtasi to‘g‘risida”gi bitimning imzolanishi mintaqaviy birlik va farovonlik sari muhim qadam bo‘ldi.

Biz bugun yuqorida qayd etilgan muhim xalqaro anjumanlar  va ularning tafsilotlariga batafsil to‘xtalmasdan, mazkur anjumanlarning mamlakatimiz iqtisodiyotiga va, xususan, turizm sohasining rivojlanishiga bo‘lgan katta ijobiy ta’siri, ochilishi kutilayotgan keng yo‘l va imkoniyatlar haqida muxtasar to‘xtalmoqchimiz. Zero, turizm va uning istiqboli mamlakat taraqqiyotining muhim drayverlaridan biri ekanligi fikrimiz tasdig‘idir.

Prezidentimizning “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” uchinchi bo‘limida “Turizm - O‘zbekiston iqtisodiyotining drayveri mavzusida shunday deydi: “O‘zbekistonning zamonaviy iqtisodiyoti samarali ishlab chiqarish bilan birga xizmat ko‘rsatish tarmoqlari rivojiga asoslangan iqtisodiyot bo‘lmog‘i zarur.

Bu muhim vazifa turizmni rivojlantirish, O‘zbekistonni jahon turizmining jozibali markaziga aylantirish, yurtimizni sayyohlar eng ko‘p tashrif buyuradigan davlatlar qatoriga kiritishni ko‘zda tutadi.

Turizm ravnaqi uchun maxsus iqtisodiy hududlarni tuzish, turistik klasterlarni yaratish, sohaga strategik sheriklarni jalb qilish, sayyohlik infratuzilmasi va turizm sanoatini jadal rivojlantirish, hududlarning sayyohlik salohiyatidan to‘liq va samarali foydalanish, milliy turistik mahsulotlarni ishlab chiqarish va uni jahon bozorlariga olib chiqish borasidagi faoliyatimizni jadal rivojlantiramiz.

Turistik industriyadagi xizmatlarga iqtisoslashgan tadbirkorlik sub’yektlarini qo‘llab-quvvatlash, Low coct aviaqatnovlarini yo‘lga qo‘yish, soha uchun kadrlar tayyorlash va malakasini oshirish kabi masalalar ham diqqat markazimizda bo‘ladi. Zero, bugungi kunda jahonning rivojlangan mamlakatlarida turizm iqtisodiyotning strategik tarmog‘iga, uning o‘ziga xos drayveriga aylanib ulgurgan. Turizmning mamlakatlar yalpi ichki mahsulotidagi o‘rni muttasil oshib bormoqda. Binobarin, turizmni rivojlantirish biz uchun ustuvor iqtisodiy vazifalardan biri bo‘lmog‘i lozim.

O‘zbekiston juda katta turizm va rekreatsiya salohiyatiga ega, unda jami 8,2 mingta madaniy meros ob’yekti mavjud, ulardan 209 tasi 4 ta muzey shahar - Xiva shahridagi Ichanqal’a, Buxoro va Shahrisabz shaharlarining tarixiy markazlari hamda Samarqand shahri hududida joylashgan bo‘lib, YuNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.”

Yuqorida qayd etilgan sammit oldidan davlatimiz rahbari “Euronews”ga bergan intervyusida sammit uchun aynan Samarqand shahri tanlanganligi haqida to‘xtalib, bundan olti asrdan ortiqroq vaqt muqaddam Movarounnahr hukmdori Amir Temur erkin va xavfsiz savdo-sotiqni ta’minlash maqsadida Yevropa podshohlari bilan faol aloqada bo‘lganligini yodga olib, Samarqand asrlar davomida savdo, ilm-fan va diplomatiya markazi bo‘lgani, madaniyatlar, xalqlar va g‘oyalarni birlashtiradigan shahar ekanligini ifodalab berdi.

Xuddi shunday xalqaro anjumanlarni ijtimoiy tarmoq va OAVlar orqali kuzatib borish jarayonida O‘zbekistonning va, xususan, Samarqandimizning insoniyat tarixida tutgan o‘rni, dunyo tamadduniga qo‘shgan hissasi, bugungi mavqei haqida tarixiy shaxslar fikrlarini solishtirish ishtiyoqi tug‘iladi.

  1404 yili Samarqandda Sohibqiron bobomiz Amir Temur saroyida bo‘lgan Kastiliya (Ispaniya) qiroli Genrix III (1390—1406) ning elchisi Rui Gonsales de Klavixoning yo‘l xotiralaridan iborat, ya’ni uning 1403—1404 yillari Turkiya, Eron va Movarounnahrda, xususan, Amir Temur saroyida ko‘rgan-bilganlarini o‘z ichiga olgan muhim asari «Kundalik»da “Temur davlatining shon-shuhrati Ovro‘po mamlakatlarigacha borib yetdi. Angliya, Fransiya, Ispaniya, Genuya va Vizantiya singari davlatlarning hukmdorlari Amir Temur bilan siyosiy va savdo-iqtisodiy munosabatlar o‘rnatishga intilib, ulug‘ jahongir huzuriga muntazam ravishda o‘z elchilarini yuborib turdilar,” deb yozadi. Shuningdek, mazkur asarida elchi o‘sha vaqtlarda Amir Temur qo‘l ostidagi mamlakatlar va shaharlarning umumiy ahvoli, xalqining kun kechirishi, Temur va uning yaqinlari tashabbusi bilan barpo etilgan binolar, qasrlar, masjidlar, madrasalar, xonaqohlar, savdo rastalari, do‘konlar, ustaxonalar, temuriylar davlatining Xitoy, Hindiston, Oltin O‘rda (Klavixo uni Tatariston deb ataydi), Mo‘g‘uliston va boshqa mamlakatlar bilan bo‘lgan siyosiy va savdo aloqalari, Temur saroyida amalda bo‘lgan tartib-qoidalar va nihoyat, Sohibqironning oilasi va ularning mamlakatning ijtimoiy-siyosiy hayotida tutgan o‘rni haqida e’tiborga molik ma’lumotlar keltiradi. «Bu yurt don-dun, may, meva-cheva, parranda go‘shti, boshqa har xil go‘sht, qo‘yingki, hamma narsaga boydir. Samarqand shahrida har yili Xitoy, Hindiston, Tatariston va boshqa mamlakatlardan, shuningdek, benihoya boy Samarqand saltanatining o‘zidan keltirilgan mollar sotiladi. Mahalliy xalq - mehnatsevar, mohir chavandoz, kamon otuvchi mergan, umuman, urushda sabot-matonatli xalq.

Buyuk Ipak yo‘lining durdonasi bo‘lgan qadimiy Samarqand shahrida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tadigan “Markaziy Osiyo - Yevropa Ittifoqi” birinchi sammiti mintaqa va Yevropa hamkorligi tarixida muvaffaqiyatning yana bir sahifasini ochishiga shubha yo‘q. Ko‘p asrlar mobaynida bu shahar Yevropadan Xitoygacha bo‘lgan mamlakatlarni mustahkam rishtalar bilan bog‘lab, Shimol va Janubni, Sharq va G‘arbni yagona chorrahada tutashtirgan.

Bu tabarruk zaminda yashaydigan har bir odam, yaxshi qo‘shni – bu Xudo insonga ato etgan baxtning bir bo‘lagi, tinch-totuv qo‘shnichilik esa barakot manbai ekanini yaxshi anglaydi. Zero, hamkorlik, savdo, ijod, ilm-fan va san’at, insoniy g‘oyalar ustuvor bo‘lgan joyda ezguliklar ko‘payadi, xalqlar farovon va o‘zaro ahil yashaydi.

Bugun zamonaviy va jadal rivojlanayotgan infratuzilmalarga ega bo‘lgan Samarqandning bunday noyob jihatlari uni mintaqaviy va global xatarlarni birgalikda muhokama qilish, bu borada zarur yechimlarni izlab topish uchun eng qulay va maqbul maydonga aylantirmoqda.

Insoniyatning bir butunligi va o‘zaro bog‘liqligi shu darajada yuqoriki, mavjud xatarlarning aksariyati nafaqat mintaqalar, balki umumjahon miqyosida hamkorlik qilishni taqozo etmoqda.

Ko‘p yillik birgalikdagi ishlarimiz tajribasiga tayanib, ishonch bilan aytamizki, “Markaziy Osiyo - Yevropa Ittifoqi” birinchi Samarqand sammiti umumiy xavfsizlik va taraqqiyot yo‘lidagi o‘zaro hurmat, ishonch, konstruktiv hamkorlik prinsiplariga asoslangan yangi, inklyuziv muloqotni yo‘lga qo‘yish borasida o‘ziga xos namuna bo‘la oladi.

Statistika milliy qo‘mitasining ma’lumotlariga ko‘ra joriy yilning yanvar-fevral oylarida yurtimizga 1,3 million nafar xorijiy sayyoh kelgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning mos davriga ko‘ra 361 ming nafarga oshgan. Sayyohlarning asosiy qismi Qirg‘iziston (422 ming), Tojikiston (401 ming), Qozog‘iston (199 ming), Rossiya (91 ming), shuningdek, Turkmaniston, Turkiya, Xitoy, Hindiston, Janubiy Koreya va boshqa davlatlar hissasiga to‘g‘ri keladi.

Muxtasar aytganda, Samarqandimizning sharafli o‘tmishi, xususan, Amir Temur davri va o‘sha davrdagi xalqaro e’tirof hamda bugungi yangi O‘zbekistonimiz, xossatan Samarqandimizning mintaqa va jahon maydonidagi nufuzi va mavqei, xalqaro ekspert va katta-katta rahbarlarning e’tiroflari bilan o‘tayotgan mazkur anjuman “Samarqand ruhi” davr talablariga mos, yangi maqsad va rejalarimizga uyg‘un ravishda to‘ldirib turadi.

Qayum SOBIROV,

O‘zbekiston Yozuvchilari uyushmasi a’zosi,

mustaqil tadqiqotchi.