Эрон атрофидаги инқироз ва Хитойнинг позицияси
АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳарбий амалиёти Пекин ва Москва ўртасидаги алоқаларни янада яқинлаштиради, деб таъкидлаш мумкин.
Бу хулосани Bloomberg таҳлилчилари ҳам илгари сурмоқда. Уларнинг фикрича, Эрон атрофидаги инқироз Хитой учун аввало, энергетик хавфсизлик масаласидир. Чунки Яқин Шарқда таъминот занжири узилиши хавфи қанчалик ортса, Си Цзинпин учун Россия нефти ва газининг қадри шунчалик ошиб бораверади.
Bloomberg маълумотларига кўра, Эрон Хитойнинг денгиз орқали олиб кириладиган нефть импортининг тахминан 13 фоизини таъминлайди ва санкциялар шароитида арзон нефть етказиб берувчи муҳим манба бўлиб қолмоқда. Ҳозирда Пекин Эрон нефть экспортининг тахминан 90 фоизини харид қилмоқда ва амалда Теҳрон учун асосий ташқи молиявий канал ҳисобланади.
Айнан шу боғлиқлик туфайли Хитой Эрон нефти олиб чиқиладиган Ҳормуз бўғози атрофида мана 10 кундан бери давом этаётган инқироздан ниҳоятда асабийлашмоқда. Бундай шароитда, яъни Яқин Шарқдаги логистика тизими издан чиқиши хавфи кучайган пайтда Россия хомашёси Хитой учун ўта муҳим захира варианти сифатида намоён бўлади.
Bloombergнинг таъкидлашича, Хитойнинг Эрон сабабли Вашингтон билан кескин тўқнашувга бориши эҳтимолдан йироқ. Пекин асосан сиёсий сигналлар ва дипломатия билан чекланмоқда. Чунончи, у Россия билан биргаликда БМТ Хавфсизлик Кенгашининг шошилинч йиғилишини чақиришни талаб қилди. Бу талаб АҚШ ва Исроилнинг Эронга берган зарбаларидан кейин илгари сурилди.
Хитой раҳбарияти ҳозирча Эронни рамзий ва дипломатик қўллаб-қувватлаш билан чекланяпти, холос. Бошқа амалий қадамлар ташлашга шошилмаяпти. Ундан кўра, Пекин ўзини конфликтга аралашмайдиган томон сифатида намоён қилишни афзал кўрмоқда.
Бундай эҳтиёткорликнинг амалий сабаблари бор, албатта. Биринчидан, Хитойда ўтказилиши режалаштирилган Си Цзинпин ва Дональд Трамп ўртасидаги учрашувга оз вақт қолди ва табиийки, Пекин ушбу муҳим саммит олдидан АҚШ билан ўзаро муносабатларга дарз кетишини хоҳламайди. Иккинчидан, март ойи ўрталарида эса икки мамлакат савдо вакиллари ўртасида музокаралар ўтказилиши режалаштирилган бўлиб, Пекин учун йиллик ўзаро савдо ҳажмларини (2025 йилда товар айирбошлаш ҳажми тахминан 560 миллиард долларни ташкил қилган) сақлаб қолиш, тарифлар уруши янада кучайиб кетишининг олдини олиш ва ҳар икки томон учун муҳим бўлган таъминот занжирларини, жумладан, стратегик аҳамиятга эга минераллар етказиб бериш тизимини сақлаб қолиш катта аҳамиятга эга.
Шу боис, Эрон атрофидаги ҳозирги инқироз Хитойни АҚШ билан очиқ қарама-қаршиликка эмас, балки нефть, хомашё ва дипломатик қўллаб-қувватлаш масалаларида Россия билан янада яқин ва эҳтиёткор ҳамкорлик қилишга ундайди.
